Кастрен, Матиас Александр

Матиас Кастрен
Матиас Кастрен
	Матиас Александр Кастрен
	; Матиас Кастрен
Шочмо кече	2 теле 1813[…]
Шочмо вер	Тервола
Колымо кече	7 ага 1852[…] (38 ий)
Колымо вер	Хельсинки
Эл	Россий
Шанче алан	йылме
Паша вер	Хельсинкский университет[d]; Александровский университет[d];
Образований	Хельсинкский университет[d]; Александровский университет[d];
Шанче степень	доктор наук[d]
	РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Матиас Александр Кастре́н (фин. Matthias Alexander Castrén) (2 теле 1813^[1]^[2]^[…], Тервола^[d], Лапландия^[d] — 7 ага 1852^[1]^[2]^[…], Хельсинки) — финн йылмызе, этнограф. Тудо неле туберкулез черлан кӧра колен. Тудын илышыже кӱчык ыле, илыш пашаже – моло ойыртемалт шогышо.

Кастренын заслугыжо: ме палена финн улмынам, тӱҥямбалне ме шкетын огынал, мемнан родо-тукымна-влак улыт. Тудын шымлымыж почеш, финн-влакын родо-тукым калыкышт улыт: самоед, хант, манси, тунгуз, суас, тюрк-влак да мучашлан монгол-влак. Тудо шуко книгам возен Лапландийыште, Карелийыште, да Сибирьыште путешествоватлымыж нерген (Лапландийыште – 1838, Российысе Карелийыште – 1839, Лапландийыште, Российыште да Сибирьыште – 1841–1844, Сибирьыште – 1845–1849)^[3]. Нине пашалаште тудо шагал огыл йӱлам, верам, мут-влакым, муро еҥ модмаш-влакым келгын ончыкта, нуным ме тудын пашаж деч посна ала нигунамат огына пале ыле.

Кастренын возымо кугу пашаже-влаклан шотлыман самоед йылме дене грамматикым да Калевалан швед йылмышке кусарымым, нуно коктынат чыла могырымат кугу культурлык паша-влак лийыныт. 1850 ийыште Хельсинкисе университетыште финн йылме дене икымше профессорым сайлыме годым М. А. Кастреным тиде должностьышко ойыреныт. Хельсинкисе университетын профессоржо 1851. Тудын финн мифологийым кучылтман лекцийлаште Алексис Киви "Куллерво" пьесыжлан поян материалым муын.

Шке современник-влакшылан Кастренын влиянийже кугу лийын, но кодшо поколенийланат тиде влияний изи лийын огыл. Арам огыл Сакари Топелиус "Элна" книгаштыже Кастрен нерген чот пагален воза: "Но тудо (Кастрен) пашам арам ыштен огыл: тудо шындыме цельын ужашышкыже шуын да корныжым весышке виктарен. Мӱндыр Эрвелыште да Тора Йӱдвелыште мондалтше калык-влак кызыт тӱнян шинчаончыкыжо лектыныт, нунын йылмышт рашемыныт, нунын акрет годсо памятникышт-влак аралалт кодыныт да волгалтарат финн тукым калык-влакым. – Кастрен гай еҥ-влак калыкын шамжым (сознанийжым) нӧлтат, кумылаҥдат, нунын шинчымашыштым да калык тӱнян историйыштыже нунылан чап страницым ыштат".

Колымекыже шымлымашыжым 12 том дене лукмо. Марий-влакын йылме, тӱвыра нерген шуко шанче пашам возен, марий грамматикымат возен.

1991 ийыште Хельсинки олаште тудын лӱмым нумалше обществе почылтын; тӱвырам вияҥдымашыште, книга, тунемме пособийым лукмо шотышто уралысе изи калык-влаклан (марий-влакланат) полша.

Палемдымаш

↑ ¹ ² ³ ⁴ Matthias Alexander Castren // Encyclopædia Britannica (англ.)
↑ ¹ ² ³ ⁴ Matthias Alexander Castrén // Brockhaus Enzyklopädie (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
↑ Нойонен 2005: 58.

Ошибка цитирования Тег <ref> с именем «СтоЗФ-Кастрен», определённый в <references>, не используется в предшествующем тексте.

Литератур

Кастрен, Матвей-Александр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Богораз-тан В. Г. Кастрен — человек и учёный // Памяти М. А. Кастрена: к 75-летию дня смерти / АН СССР. — Л., 1927. — С. 3—35. — (Очерки по истории знаний. Вып. II).
Муравьёв В. Б. Вехи забытых путей (Матиас Кастрен). — М.: Географгиз, 1961. — 64 с. — (Замечательные географы и путешественники). — 20 000 экз.
Кастрен Матиас Александр // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров). (Ончымо кече: 20 теле 2012)
Муравьёв В. Б. Вехи забытых путей (Матиас Кастрен). — Изд. 2-е, доп. — М.: Мысль, 1975. — 72 с. — (Замечательные географы и путешественники). — 50 000 экз.
Салминен Т. Маттиас Александр Кастрен // Сто замечательных финнов : Калейдоскоп биографий : [арх. 5 шорыкйол 2022] / ред. Т. Вихавайнен; пер. с фин. И. М. Соломеща. — Хельсинки : Общество финской литературы, 2004. — 814 с. — ISBN 951-746-522X. (Сто замечательных финнов)

Кылвер-влак

Кастрен Матиас Александр в Электронной библиотеке тюменского писателя
На РУВИКИ.Медиа есть медиафайлы по теме Кастрен, Матиас Александр

[_0cfae5bfe5bcc8a8-1] ¹ ² ³ ⁴ Matthias Alexander Castren // Encyclopædia Britannica (англ.)

[_9873805dbc207b54-2] ¹ ² ³ ⁴ Matthias Alexander Castrén // Brockhaus Enzyklopädie (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

[3] Нойонен 2005: 58.

[1]

[2]

[3]