Имажинизм

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Тергыме статья

Имажинизм (лат. imago гыч — образ) — Ший курымысо руш поэзийыште поэзий толкын. 1918-1927 ийлаште лийын. Представительышт: С. А. Есенин, А. Б. Мариенгоф, В. Г. Шершеневич, Р. Ивнев, Н. Р. Эрдман, Г. Б. Якулов, А. Б. Кусиков, М. Д. Ройзман, И. В. Грузинов; В. В. Королевич, С. З. Полоцкий, И. И. Афанасьев-Соловьёв, В. И Эрлих да молат[1].

Имажинист-влак поэзийыште тӱҥлан образым шотленыт. «Образ, лачак образ — теве сымыктыш мастарын пашам ыштыме куралже…» — возеныт нуно «Имажинист-влакын декларацийыштышт» (1919). Нуно поэзий содержанийым образын вияҥмыже семын онченыт да образ деке сылнымут произведенийын формыжым веле огыл, содержанийжымат лишемденыт[2]. Тидын годым образым нуно сылнымут умылымашын акшым алмаштыше лийын кертме семын кугу чумыр категорий семын умыленыт[3].

Чӱчкыдынак имажинист-влак, образ-влакын комбинацийыштышт у да вучыдымаш шумлык тыршен, шке почеламутыштышт нелемдыме метафор-влакым кередыме гай койшо метафоран радамым ыштылыныт, да тыгак, ик образышке тӱжвач ончымаште таҥастараш лийдыме явлений-влакым ушен, шомакын арвер умылымашыжым лӱмынак пудыртеныт. Нине поэт-влак кокла гыч шукыштын усталыкышт анархиян сем ден эпатаж дене ойыртемалтыт (образ чот ӧрыктарыше, эсогыл пышткойшо лийын кертын)[4][5][6].

Историй

Тукымвож

Имажинизмын тӱҥалтышыжым шымлызе-влак касвел имажизмыште — Английыште шочшо авангардистский поэзий школышто — ужыт, тушко Томас Элиот, Эзра Паунд, Ричард Олдингтон да молат пуреныт. 1915 ийыште «Пикшызе» сборникыште Зинаида Венгерован «Английысе футурист-влак» статьяже лектын, тушто тудо имажист-влакын Лондонысо поэзий тӱшкашт нерген каласкален. Лач тудак руш поэт-влакым касвел имажист-влак дене палымым ыштымылан шотлалтеш. Руш толкын лӱм негызышке вочшо, англичан поэт-влак деч кӱсынлымӧ терминым, идей ден усталык кычалмашын икмыняр икгайлыкыштым ончыде, руш имажинист-влакым англичан школым шуйышылан шотлаш ок лий докан (нуно шкеныштым тыге манын огытыл), да руш имажинизм ден касвел имажизмын ойыртемышт икгайлык палышт деч шукырак[7][2].

Вес велым, имажинист-влакын усталыкышт да нунын теорийлык положенийышт шуко шотышто чумыр ончымаште руш футуризм деч да посна ончымаште кубофутуризм деч тӱҥалтышым налыт. Имажинизмым ыштыше Вадим Шершеневич, тыгак тудын паша йолташыже Рюрик Ивнев ончычшо футурист тӱшкаште участвоватленыт. Очыни, лач нине йогын-влакын лишыллыкышт имажинист-влакым шке декларацийлаштышт ончыч улшо-влак деч пеш чот торешланаш таратен шоген[8][2].

Тыгак имажинист эстетикын южо принципшын чумыргымыжо (образ-влакын тӱрлӧ шижмаш органын шижмашышт дене кылышт, диссонансым йӧратымаш да т.м.) ончыч эгофутурист тӱшкашке пурышо Вадим Шершеневичын кубофутурист-влак дене ӱчашымаштыже лийын.

Шочмаш

Имажинизмым ыштышылан Пензыште имажинист-влакын икымше ушемыштым чумырышо Анатолий Мариенгоф (1897-1962) шотлалтеш. Вара, Москош куснымекше, 1918 ий шыжым тудо Вадим Шершеневич да Сергей Есенин дене пырля «Имажинист-влакын орденыштым» ыштен, тушко Рюрик Ивнев, Александр Кусиков, Матвей Ройзман, Иван Грузинов, поэт да драматург Николай Эрдман, художник-влак Георгий Якулов да Борис Эрдман ушненыт[1].

1919 январьыште имажинист-влакын Пӱтынь Российысе поэт-влакын ушемыштын Москосо пӧлкаштышт икымше выступатлымашышт лийын, тушто поэт-влак, почеламут деч посна, сцене гыч «Имажинист-влакын декларацийыштым» лудыныт[9], тыште нуно шкеныштым символист ден футурист-влак ваштареш шындат (тидын годым футуризм ӱмбак самырык поэт-влак поснак шыдын кержалтыныт) да ушемын тӱҥ творчестве принципше-влакым увертарат. Декларацийын тӱҥ авторжо Шершеневич лийын[1].

1919 ий 30 январьыште «Деклараций» печатьыште лектеш: ондак Воронежысе «Сирена» журналын нылымше номерыштыже, а вара Москосо «Совет эл» газетыште. Декларацийыш Есенин, Ивнев, Мариенгоф, Шершеневич, Борис Эрдман ден Якулов кидпалым пыштеныт[8][3]. Но Есенин «Декларацийыш» кипалым пыштен гынат, тудын южо положенийже дене келшен огыл да умбакыжым имажинист-влакын погынымашыштышт нунын дене ӱчашен. Тыге, тудо сылнымут произведенийын темыжым да содержанийжым шӧрымӧ ваштареш — нуным «Декларацийыште» «искусствын сокыр шолыжо» манме — да содержанийын кӱлдымашлыкше нерген ойлымылан тореш лийын[10].

1922 ийыште Петроградыште «Сарзыле имажинист-влакын орденышт» ышталтын, тудо шкеж нерген «У верч шогышо-влакын манифестышт» дене увертарен (1922), тушан Алексей Золотницкий, Семен Полоцкий, Григорий Шмерельсон да Владимир Королевич кидпалым пыштеныт. Тиде ушемыш варарак Иван Афанасьев-Соловьёв ден Владимир Ричиотти, а вара Вольф Эрлихат пуреныт[1]. Тыгак имажинизмын рӱдержым Озаҥыште, Саранскыште да Украинысе Александрий олаште ыштыме[11].

Тӱзланымаш

Имажинизмын тӱзланыме пагытше иктаж 1919 гыч 1922 ий марте шуйнен. Тиде жапыште имажинист-влак 60 чоло пашам (поэзий сборникым, теорий трактатым) луктын кертыныт. Нуно икмыняр савыктышым («Ижажинист-влак», «Плеяда», «Чихи-Пихи» да «Сандро»[12]) почыныт, «Моторлыкышто ужын коштшо-влаклан унагудо» журналым лукташ тӱҥалыныт: 1922 гыч 1924 ий марте ныл номер лектын. Поэт-влак чӱчкыдынак кафеште усталык кас-влакым эртареныт, нуно колыштшо-влаклан почеламутым лудмо дене веле огыл, тыгак выступатлыше-влакын шургымышт да эпатаж койышышт денат шарнымашеш кодыныт (мутлан, почеламут лудмо олмеш поэт калыкым игылташ тӱҥалын але выступатлымаш деч просто кенета шӧрлен кертын). Тунамсе еҥ-влак тыгай случайым шарналтеныт, кунам Есенин толшо еҥын вуйышкыжо кочкыш теркем кумыктен[9].

Эпатаж деке мелын тыршымаш имажинист-влакын футуризм деч насылышт лийын. Нунын содомлымо акцийышт семын Моско урем-влакым «вашталтен лӱмдымым» каласаш лиеш: нуно «Тверская» табличкым «Есенинская» вывеске дене алмаштеныт, тыгак Страстной монастырьын пырдыжлашкыже юмым игылтме ой-влакым возгаленыт[8]. А 1919 ийыште Шершеневич эсогыл «кугыжанышым сымыктыш деч ойыраш» йодмашым луктын[12].

Имажинист-влакын ушемыштым «Имажинист-влакын орденышт» официал структур семын просвещений нарком Анатолий Луначарский регистрироватлен, организацийын шке уставше лийын, а тудын председательжылан 1920 ийыште Сергей Есенин сайлалтын[5].

Имажинизмын вияҥмаштыже кугу рольым Есенинын теориян трактатше-влак творчествыже модыныт. Тыге, 1920 ийыште савыкталтше «Мариян сравочшо» трактатыште образ шумлык шке концепцийжым луктын каласкала, чыла образымат «кап гыч», «кӧргӧ шӱлыш гыч» да «уш-акыл гыч» кайыше кум типлан шелеш, тыгак футуризм дене ӱчаша. Образлыкын тӱҥ тӱҥалтышыжлан Есенин калык мифологийым шотла[8].

1920 ийыште савыкталтше «2 × 2 = 5. Имажинистын лаштыкше-влак» статьяште Шершеневич имажинистик поэтикылан шкенжын теорийлык негызлымашыжым пуа. Поэт искусствын математикысе шотлымашлан келшымыже нерген ойла; тудо авторын деч посна поэзий текстын нимогай моло интерпретацийжым шотыш ок нал, грамматикым пудырташ ӱжеш, тыгак образыште арверын шке койышыжо шыҥдаралтеш манын пеҥгыдемден ойла. Тылеч посна, Шершеневич индивидуализм принципым пыдалеш да тыге, совет идеологий ваштареш тура ок ойло гынат (имажинист-влак аполитичный лийыныт), тыгак искусство коллективлан манме совет умылымашын кышкарышкыже ок пуро[1][13].

Имажинизмын поэтикыже утларак раш Есенинын почеламутлаштыже да «изи поэмылаштыже», Шершеневичын «Крематорий» поэмыштыже (1919 ий, варарак «Имажинистын поэмыже» йымалан возымо вуймут дене уэш савыкталтше), кудым тудо Маяковскийын «Йолашан пыл» поэмыжлан вашмут семын возен, тудынак 1920 ийыште лекше «Имне гаяк имне» поэзий сборникыштыже, Мариенгофын поэзий сборниклаштыже да тудын «Окмак-влакын шолып кутырен келшымышт» трагедийыштыже, Грузинов ден Кусиковын поэзийыштышт палдырнен[1].

Группын шаланымыже

Имажинист-влак пашаче йолташ лийыныт гынат, нунын творчестве деке ончалтышышт путырак ойыртемалтын, нунын коклаште идей иктылык лийын огыл. Есенин ден Мариенгофын поэзийышт, мутлан, тӱням йӧршеш ваштарешла ужын ончыктат. Шкеныштын теорийлык пашаштыже, мутлан, Мариенгофын «Буян отро», Шершеневичын «Имажинистын лаштыкше-влак», Есенинын «Мариян сравочшо», Грузиновын «Имажинизмын тӱҥжӧ» да моло гайыште, имажинист-влак южгунам тыгак ваштарешла шогышо идейым луктын ойленыт[5]. Мутлан, Грузинов усталык негызыште интуицийым ужын, Шершеневич тудым шӧрен ойлен. Есенинын сандалыклыкше ден мландылыкше имажинистлык ушончалтыш да койышланымаш дене нигузеат келшен толын огытыл[1]. Нине усталык келшыдымаш-влак поэзийым: тудын цельжым, содержанийжым да формыжым — ваштарешла ончышо поэт-влакым мучашлан кокыте шелын: пурла да шола шулдырыш. Есенин, Кусиков, Ивнев, Грузинов да Ройзман шкеныштым пурла шулдыр пелен ушеныт, а Шершеневич, Мариенгеноф да Николай Эрдман — шолашке[12].

1924 ийыште Есенин ден Грузинов имажинист кашак гыч шке лекмышт нерген луктын ойленыт да группым шалатыме нерген увертареныт. Ивнев, Мариенгоф, Ройзман, Шершеневич да Эрдман тиде ойлымым тунамак шӧреныт, Есениным йӧнештаралтшылан титакленыт. Есенинын кайымекыже, «Моторлыкышто ужын-коштшо-влаклан унагудо» журнал петыралтын. Кодшо поэт-влак литератур касым угыч тӱҥалаш да эсогыл у журналым негызлаш тӧченыт гынат, имажинизм мучашлан йӧрен пытен. «Имажинист-влак» пырлясе пытартыш сборник (1925) критик-влакын чот уда ой-савышыштым луктын. «Имажинист-влак улыт мо?» статьяште (1928) Шершеневич «имажинизм кызыт ни йогын, ни школ семын уке» манын каласен, тидым тыге умылтарен: имажинизм искусство полемикылан верым пуэн[12].

Ленинградысе «Сарзыле имажинист-влакын орденышт» 1926 ийыште петыралтын, а 1927 ийыште «Имажинист-влакын орденыштым» пытареныт.

Корныштым тошкышо-влак

1993 ийыште Москошто мелоимажинист тӱшка шочын, тудын участникше-влак образлык поэзийым вияҥденыт да шкеныштым имажинист-влакын почешышт кайышылан шотленыт. Тудын участникше Людмила Вагурина, Анатолий Кудрявицкий, Сергей Нещеретов да Ира Новицкая лийыныт. Тӱшка, кум ий лиймек, 1995 ийыште шаланен[14][15].

Тӱҥ имажинист савыктыш-влак

  • 1918 — Поэт-влакын «Чын коймаш» альманахышт
  • 1920 — «Кочмывер ӱжара» сборник
  • 1920 — «Мут левыктыме коҥга» сборник
  • 1920 — «Тӱтанле имне-влак» сборник
  • 1920 — «Тӱтанле имне-влак. Сборник 2»
  • 1920 — Анатолий Мариенгоф. «Буян-отро»
  • 1920 — Сергей Есенин. «Мариян сравочшо»
  • 1921 — В. Г. Шершеневич. «2х2=5: Имажинистын лаштыкше-влак»
  • 1921 — Львов-Рогачевский. «Имажинизм»
  • 1921 — Иван Грузинов. «Имажинизмын тӱҥжӧ»
  • 1921 — А. М. Авраамов. «Шыҥдырамыш: Есенин — Мариенгоф»
  • 1921 — Рюрик Ивнев. «Есениным, Кусиковым, Мариенгофым, Шершеневичым ныл лӱйымаш»
  • 1922 — «Моторлыкышто ужын-коштшо-влаклан унагудо» журнал, 1-ше №
  • 1923 — «Моторлыкышто ужын-коштшо-влаклан унагудо» журнал, 3-шо №
  • 1924 — «Моторлыкышто ужын-коштшо-влаклан унагудо» журнал, 4-ше №
  • 1925 — «Имажинист-влак» сборник

Кызытсе савыктыш-влак

  • Поэты-имажинисты /Сост., подг. текста, биограф. заметки и примечания Э. М. Шнейдермана. — СПб.: Пб. писатель. М.: Аграф, 1997. — 536 с. (Библиотека поэта. Большая серия)

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Солнцева Н. М. Имажинизм. stefanos.philol.msu. Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  2. ↑ 1 2 3 Орден Имажинистов. Анализ жизни и творческого пути С. Есенина. Myfilology.ru (22 ӱярня 2018). Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  3. ↑ 1 2 Серебряный век. Имажинизм. «К уроку литературы». Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  4. ↑ Имажинизм. Большая российская энциклопедия 2004–2017. Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  5. ↑ 1 2 3 Имажинизм в литературе. Сезоны года. Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  6. ↑ Тернова Т. А. Авангард футуристической линии развития как целостное эстетическое явление // Учёные записки ОГУ. Серия: Гуманитарные и социальные науки. — 2011. — № 4. — С. 204.
  7. ↑ Имажинизм // Литературная энциклопедия. — В 11 т. / =Под ред. В. М. Фриче, А. В. Луначарского. — М.: Коммунистическая академия, Советская энциклопедия, Художественная литература, 1929–1939.
  8. ↑ 1 2 3 4 Евстратов А. Имажинизм. Универсальная научно-популярная энциклопедия Кругосвет. Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  9. ↑ 1 2 Имажинизм. Культура.РФ. Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  10. ↑ Орден имажинистов. Левое и правое крыло. Есенин нацеливает группу на Страстной монастырь. План группы. Роспись Страстного. Выходка «левого крыла». bibliotekar.ru. Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  11. ↑ Имажинизм в литературе. present5. Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  12. ↑ 1 2 3 4 Имажинизм. Слова. Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  13. ↑ Шершеневич В. 2 × 2 = 5. Листы имажиниста. Библиотека электронной литературы в формате fb2 (2014). Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  14. ↑ Кудрявицкий А. Попытка звука. Материалы к истории поэтической группы мелоимажинистов // Октябрь. — 1994. — № 4. — С. 189–192.
  15. ↑ Нещеретов С. Е. Случайность в складчину. Мелоимажинисты на поле девяностых // Русский имажинизм: История. Теория. Практика : сборник. — 2003. — С. 374–385.

Литератур

  • Имажинизм // Литературная энциклопедия терминов и понятий / Под ред. А. Н. Николюкина. — Институт научной информации по общественным наукам РАН: Интелвак, 2001. — Стб. 292—296. — 1596 с. — ISBN 5-93264-026-X.
  • Архангельский В. Имажинисты // Саррабис. — 1921. — № 3. — C. 3-4.
  • Васильев И. Е. Русский поэтический авангард XX века. — Екатеринбург: Изд-во Урал. ун-та, 1990. — 231с.
  • Захаров А. Н., Савченко Т. К. Есенин и имажинизм // Российский литературоведческий журнал. — 1997. — № 11. — С. 3−40.
  • Крусанов А. В. Русский авангард, 1907—1932 : (Ист. обзор): В 3 т. — Т. 2, кн. 1: Т. 2. кн. 1. — 2003. — 806 с. — ISBN 5-86793-246-X
  • Кудрявицкий А. И. «Трубами слов не воспеты…» // Октябрь. — 1993. — № 9 — С. 15—20.
  • Макарова И. А. Поэтика и теория русского имажинизма // Русская литература XX века : Школы. Направления. Методы творческой работы. Учебник для студентов высших учебных заведений. — СПб., М.: Logos, Высшая школа, 2002. — С. 111—152.
  • Марков А. А. «Жизнь моя, иль ты приснилась мне?» (Есенин и его окружение) // Диалог. — 1995. — № 9. — С. 86—91.
  • Марков В. Ф. «Гостиница для путешествующих в прекрасном». Из книги «Очерк истории русского имажинизма». / Пер. с англ. С. А. Швабрина // Звезда. — 2005. — № 2. — С. 211—218.
  • Мекш Э. Б. Кто основал имажинизм? // Русская поэзия: год 1919-й. — Даугавпилс, 1998. — С. 103—115.
  • Савич О. Имажинист (1922) // Вопросы литературы. — 1989. — № 12. — С. 16−23.
  • Имажинизм / Т. Ю. // Излучение плазмы — Исламский фронт спасения [Электронный ресурс]. — 2008. — С. 125. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 11). — ISBN 978-5-85270-342-2.
  • Хуттунен Т. Имажинист Мариенгоф : Денди. Монтаж. Циники. — Москва : Новое лит. обозрение : Каф. славистики Ун-та Хельсинки, 2007. — 269 с. — (Научная библиотека) (Новое литературное обозрение. Научное приложение; Вып. 67). — ISBN 978-5-86793-568-9
  • Markov, Vladimir. Russian Imagism, 1919—1924. Bausteine zur Geschichte der Literatur bei den Slawen, 15/1. Giessen, 1980.
  • Nilsson N. The Russian Imaginists. — Ann Arbor: Almgvist and Wiksell, 1970. — 75 p.
  • Ponomareff C. The Image Seekers: Analysis of Imaginists Poetic Theory, 1919—1924 // The Slavic and East European Journal. — 1986. — V. XII. — № 3.
  • Русский имажинизм: история, теория, практика / [редкол.: В. А. Дроздков, А. Н. Захаров, Т. К. Савченко]. — М. : ИМЛИ РАН, 2005. — 518 с. — ISBN 5-9208-0222-7 — 1500
  • Павлова И. В. Имажинизм в контексте модернистской и авангардной поэзии XX века : [монография]. — Соликамск (Пермский край) : ГОУ ВПО «СГПИ», 2007. — 218 с. — ISBN 978-5-89469-051-3

Ешартыш материал-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Имажинизм&oldid=1156064" гыч налме