Виешлен йомдарыме еҥ-влакын тӱнямбал кечышт
| Виешлен йомдарыме еҥ-влакын тӱнямбал кечышт | |
|---|---|
| Кече | 30 сорла |
Виешлен йомдарыме еҥ-влакын тӱнямбал кечышт, тидым тыгак Увер деч посна йомшо-влакын кечышт маныт, кажне ийын 30 августышто палемдалтеш.
Историй
Тудо мер калыкын тӱткышыжым петырымаште (четлыкыш) улшо еҥ-влакын пӱрымашыштым палаш, кудыжын кушто улмышт родо-тукымыштлан але тӧртыкан ӱшанъеҥыштланат пале огыл. Тиде кечым 1983 ийыште виктердыме организаций Четлыкеш кучен, йомшо еҥ-влакын родышт Ассоциацийын Латиноамерикан федерацийже (Federación Latinoamericana de Asociaciones de Familiares de Detenidos-Desaparecidos, FEDEFAM) [1] эртараш темлен, тудо 1981 ийыште Коста-Рикыште негызлыме лийын да верысе, кундемысе тӱшкаш ушнен, икмыняр латиноамерикан эллаште йышт четлыкыш петырен ашныме, виешлен йомдарыме ваштареш чолган кучедалыныт.
Сӱретлымаш
Казаматыште шолып кучымаш дене кучедалмаш — ятыр тӱнямбал ден виктердыме, правам аралыме да гуманитар полышым пуымо шотышто организаций-влакын тӱҥ пашаштлан шотлалтеш, тыгай улыт Айдемын праваж шотышто Иктыш Ушымо Калык-влак Организацийын Кӱшыл комиссарын виктемже (УВКПЧ), Тӱнямбалысе Йошкар Ыресын комитетше (МККК), тыгак «Amnesty International» да «Репортёр-влак чек деч посна».
Виешлен йомдарыме еҥ-влакын тӱнямбал кечышт — нине организаций-влакын пашаштым эше ик гана ончыкташ, мер калыклан шукташ, надырым пышташ ӱжаш, волонтёр ден ты пашаш ушнаш поро кумылан еҥ-влакым иктеш чумыраш.
Нине организаций-влак коклаште МККК поснак ойыртемалтеш. Тудын кугыжаныш огыл суверенитетан статусшылан да пеҥгыде нейтралле политикыжлан кӧра посна привилегийже уло. Южо годым МККК казаматыште увер деч посна илыше-влак деке пураш йӧным мушо ик организаций улеш, тидыже нунын дене кылым кучаш да медицине полышым йодаш, тиде шотым терген шогаш, изи гынат, йӧным ышта. Чӱчкыдынак МККК-ан пуымо уверже гоч гына родо-тукым да лишыл еҥ-влак эрыкдыме еҥын пӱрымашыж нерген пален налыт.
Сарланыше вашшогымаш годым эрык деч посна кодшо-влак дене вашлияш, нунын ешышт дене кылым кучаш йӧным ышташ[2], МККК-ан мандатшын пеш кӱлешан ужашыжлан шотлалтеш. Туге гынат «йомшо але увер деч посна йомшо» ман ойлымаш «виешлен йомдарыме еҥ» манме умылымаш деч пеш мӱндырнӧ улеш. Тиде ой чылаштымат иктеш авалта, кӧн еш-влак сар ден вашшогымаште, пӱртӱс катарыште але моло туткарыште кылым йомдареныт.
Казаматыште шылтен але раш палыдымаште кучымаш айдемын праважым торжан пудыртымылан шотлалтеш, а саркуралан дене вашшогымаш годым — тыгак тӱнямбал гуманитар правам пудыртылмаш лиеш. ООН-ын Тӱҥ Ассамблейже 1992 ий 18 декабрьысе 47/133-шо №-ан пунчалже дене виеш йоммо деч чылаштым аралыме нерген Декларацийым пеҥгыдемден[3].
Умылаш лийдыме саманыште йомшо еҥ-влакын чотышт ятыр тӱжем дене шотлалтеш да ятыр эллаште тыгай сӱрет илышыш шыҥен. Мутлан, УВКПЧ-ын виешлен але шке кумыл деч посна кучымо еҥ-влак дене пашам ыштыше тӱшкаже тыгай эл-влакын чотыштым нылле кудыт ман ончыкта[4].
2008 ий 30 августышто виешлен йомдарыме ваштареш улшо тӱнямбал Коалиций[5], кудыжо еш-влакын да правам аралыше чыла тӱнямбал организаций-влакым иктеш ушен, 2006 ийыште лукмо виешлен йомдарыме еҥ-влакым аралыме шотышто Тӱнямбал Конвенцийын кӱштымыжым илышыш шыҥдараш манын, глобал мероприятийым эртараш пӱтынь вийым пыштен.
Палемдымаш
- ↑ El Proyecto Desaparecidos. Тергыме кече: 8 идым 2018. Архивлыме 12 сорла 2018 ий.
- ↑ ICRC. Restoring family links strategy (англ.). Архивлыме 5 ага 2016 ий.
- ↑ Вопрос о насильственных или недобровольных исчезновениях. Тергыме кече: 8 идым 2018. Архивлыме 28 кылме 2018 ий.
- ↑ UN expert group to review 840 cases from 46 countries. Тергыме кече: 8 идым 2018. Архивлыме 27 кылме 2018 ий.
- ↑ ICAED. Тергыме кече: 8 идым 2018. Архивлыме 24 сорла 2018 ий.