Брайль азбукын тӱнямбал кечыже
| Брайль азбукын тӱнямбал кечыже | |
|---|---|
 | |
| Официал | Брайль азбукын тӱнямбал кечыже |
| Ышталтын | 2018 ий 17 декабрьыште ООН-ын Тӱҥ Ассамблейже (A/RES/73/161) |
| Ыштыше |
 ООН |
| Кече | 4 январь (ий еда) |
Брайль азбукын тӱнямбал кечыже (англ. World Braille Day) — пайрем, ий еда 4 январьыште палемдалтеш[1]. ООН-ын Тӱҥ Ассамблейже 2018 ий 17 декабрьыште (A/RES/73/161) тӧнежлен. Брайльын азбукыжын илышыште вержым чын палемден, шагал ужшо да сокыр еҥ-влакын кыл кучымо шотышто праваштым тичмашын шукташ ман увертарыме.
Историй
Брайльын шрифтшым француз Луи Брайль 1824 ийыште шонен луктын. Кум ияшыж годым тудо кем ургызо ачажын мастаргудыштыжо коваштым пӱчкедыме кӱзӧ дене сусырген. Шинчаже пуалмылан кӧра йӧршеш сокыр лийын[2]. 15 ияш улмыж годым Валентин Гаю ондаксе шрифтше олмеш альтернатив семын шке рельеф-точкан шрифтым ыштен[3]. Брайль артиллерий капитан Шарль Барбьен ыштыме «йӱд шрифтын» кучылтмаште тыглай да йӧнан улмыж дене шулдыраҥын, пашалан кумылаҥын. Тунасе сарзыеҥ-влак «йӱд шрифтым» пычкемыш годым донесенийым возаш да лудаш кучылтыныт. Брайльын шрифтше кокытан кодирований дене негызлалтше икымше кышкар лийын[4].
Российыште
"Россий Федерацийыште 2011 ий гыч «Куштылго йӧн» программе уло, тудым Россий Виктер 2019 ийыште пеҥгыдемден, чолак еҥ-влакын илыш йӧныштым, моло граждан-влакын куснылмо йӧным саемдаш виктаралтын. Программын цельже: чарак, лӱдыкшӧ деч посна коштмо кумдыкым чоҥаш, чумыр реабилитаций ден абилитацийлан йӧным ышташ, сай технике ӱзгар-влакым налаш да нуным эре уэмден толаш. Тыгай мероприятийлан кӧра инвалид еҥ-влак тунемыт, илышкыл суап дене пайдаланат, йӧнан паша верыште тыршат, тичмашын мер да тӱвыра илышыште шкеныштым ончыктат[5].
Российыште сокыр еҥ-влакын правашт уло[6]:
- Тылзе еда окса тӱлымаш (ЕДВ), нуно талукеш ик гана 1 февраль гыч илышлан кӱлшӧ ак кушмым шотыш налын индексироватлат.
- Яра эм да медицине ыштыш-кучыш-влак (эмлызын палемдымыж почеш).
- Инвалид йоча-влакат яра эмлыме кочкышым налыт.
- Санаторийыш путёвко, тышке курорт марте да мӧҥгеш пӧртылаш корно ак пура (автобус, кӱртньыгорно билет).
- Илыме верлан да коммунал суаплыклан тӱлымӧ роскотын (илымвер нормо кугыт дене) 50%-ым кугыжаныш пӧртылта.
- реабилитацийлан кӱлеш оксам пуат (Реабилитацийым эртыме индивидуал программыште ончыктыман).
Шинча черан еҥ-влаклан:
- Шинчан лушкыдылыкшым тӧрлаш полшышо ӱзгар (электрон видеокугемдыше, тӱрлӧ лупо).
- «Ойлышо» книгам лудаш йӧным пуышо ӱзгар.
- Ойлышо термометр ден тонометр-влак.
Сокыр инвалид-влак ужатен коштыктышо пийым (кӱлеш ӱзгар дене) тудым пукшаш да ветеринарлан тӱлаш окса полышым налын кертыт.
Палемдымаш
- ↑ Всемирный день азбуки Брайля 4 января. ООН. Тергыме кече: 29 теле 2023.
- ↑ Шрифт Брайля. Всероссийское общество слепых. Тергыме кече: 29 теле 2023.
- ↑ Круглый стол «Гений, подаривший слепым людям мир» (к 210-летию со дня рождения Луи Брайля). Областная специальная библиотека для слепых. Тергыме кече: 29 теле 2023.
- ↑ Дмитрий Мамонтов. Великие французы: как Гаюи и Брайль подарили незрячим шрифт для слепых. Tech Insider (28 идым 2023). Тергыме кече: 29 теле 2023.
- ↑ «ДОСТУПНАЯ СРЕДА». ДОСТУПНАЯ СРЕДА. Тергыме кече: 29 теле 2023.
- ↑ Какие программы для незрячих есть в российских регионах. Российская Газета (14 пургыж 2019). Тергыме кече: 29 теле 2023.