Беженец-влакын тӱнямбал кечышт

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Беженец-влакын тӱнямбал кечышт
Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg
Официал World Refugee Day
Ыҥ Конфликт але поктымаш деч аралалтшыла, шке шочмо элыштым коден кайыше еҥ-влакын вийыштлан да патырлыкыштлан пӧлеклалтын.
Ышталтын 2000 ий 4 декабрьыште (55/76 №-ан резолюций)
Ыштыше ООН-ын Генеральный Ассамблейже
Палемдат Тӱнямбал пайрем
Кече 20 пеледыш
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Беженец-влакын тӱнямбал кечышт (руш. Всемирный день беженцев) — ООН-ын Генеральный Ассамблейжын увертарыме тӱнямбал кече, 2001 ий гыч ий еда 20 июньышто палемдалтеш.

Историй

2000 ий 4 декабрьыште ООН-ын Генеральный Ассамблейже 55-ше сессийыште 55/76-шо №-ан резолюций дене «Беженец-влакын тӱнямбал кечыштым» тӧнежлен.

Ты кечым пайремлаш 20 июньым палемдыме. Ондак, 1969 ий гыч тӱҥалын, тиде кечын «Африкысе беженец-влакын тӱнямбал кечышт» палемдалтын. Африке дене икоян улмым ончыктен, Африкыште икоян улмым ончыктышо организаций дене пырля иканаште кок шарнымаш кечым — «Беженец-влакын тӱнямбал кечыштым» — палемдыме нерген пунчалым лукмо.

Ты кечым тӧнежлымын тӱҥ шонымашыжлан сар конфликт але поктылмаш деч аралалтшыла, шке шочмо элыштым коден кайыше еҥ-влакым, нунын вийыштым да патырлыкыштым пагалымаш шотлалтеш. Тиде кече тыгак нунын азапыш логалмыштлан кӧра чаманымашым да умылымашым ончыктымаш, шке илышыштым саемдымаште пеҥгыдылыкыштым шотыш налмашат ик амаллан шотлалтеш.

2001 ий 20 июньышто икымше гана «Беженец-влакын тӱнямбал кечыштым» палемденыт.

Беженец-влаклан икоян лиймаш да шке илышым саемдаш йӧн кӱлеш.Антониу Гутерриш (ООН-ын Генеральный секретарьже), [1]

Кылдалтше событий-влак

1951 ийыште ООН Беженец-влакын статусышт нерген  (руш.) (мар. конвенцийым луктын, тушто «беженец» умылымашым рашемденыт, тыгак нунын правашт ден эрыкыштым, кугыжаныш-влакын нунылан порысыштым ончыктымашым палемденыт. 2001 ийыште Конвенцийым лукмылан 50 ий теммым палемденыт, тидын денак «Беженец-влакын тӱнямбал кечышт» кылдалтын улмаш. 2022 ийыште конвенцийын участникше семын 146 эл лийын[2].

Кугыжаныш-влак беженец-шамычым нунын расыштлан, религийыштлан, гражданствыштлан, посна социал тӱшкаш пурымыштлан але политике шонымашлан верч лӱдыкшӧ улман элын чекышкыже нигузеат колташ але пӧртылташ огыт тӱҥал.Беженец-влакын статусышт нерген конвенций, [3]

Касвел Славонийысе Сербий Автоном Область гыч серб беженец-влак, 1991 ий, октябрь

Теме-влак

  • 2001 — «Пагалымаш»[4];
  • 2002 — «Ӱдырамаш беженец-влак»[4];
  • 2003 — «Самырык беженец-влак: ончыкылыкым пеҥгыдемдымаш»[4];
  • 2004 — «Мӧҥгӧ манын кертме вер»[4];
  • 2005 — «Патырлык»[4];
  • 2006 — «Ӱшан тулым арален»[4];
  • 2007 — «У пӧрт, у илыш»[4];
  • 2008 — «Кажне айдемын поктылмо деч утарыше верым йот эллаште кычалаш да ты вер дене пайдаланаш праваже уло»[4];
  • 2009 — «Чын еҥ-влак — чын нужналык»[5];
  • 2010 — «Пӧрт»[6];
  • 2011 — «Шкендам беженецын верышкыже шындыза да нуным умылаш манын икымше ошкылым ыштыза»[6];
  • 2012 — «Беженец-влаклан нимом ойыраш. Тый ыштет»[7];
  • 2013 — «Беженец ешлан полшаш манын 1 минутым муза»;
  • 2014 — «Сарлан верч ойырлышо еш — тиде утыждене»[8];
  • 2015 — «Айста патырлык дене ушнена»[8];
  • 2016 — «Ме беженец-влак дене пырля»[9];
  • 2017 — «Чумыр айдеме тукымнам чапландараш манын, беженец-влаклан ой»;
  • 2018 — «Кызыт мыланна беженец-влак могырыш утларак шогалаш кӱлеш»[10];
  • 2019 — «Беженец-влак дене пырля ошкылым ыште»;
  • 2020 — «Кажне ошкылын ыҥже уло»[11]
  • 2021 — «Пырля ме икте-весе верч тыршена, тунемына да волгалтына»;
  • 2022 — «Лӱдыкшыдымылыклан кажнын праваже уло»[12];
  • 2023 — «Мӧҥгӧ деч тораште ӱшан»[13];
  • 2024 — «Беженец-влак верч улшо тӱня верч»;
  • 2025 — «Беженец-влак дене икоян лиймаш»;
  • 2026 — «Чыланат лӱдыкшыдымылыкыштӧ лиймешке».
Ираныште Курды калык беженец-влак

Серыш

ООН-ын Генеральный секретарьже чыла еҥлан серышым савыкта.

Тиде нелылыкым шеледыме йодыш огыл. Тиде кугу ответственностьым шеледыме йодыш, тидын годым мемнан чумыр айдеме тукымыш пурымо кумда идейнам шотыш налын веле огыл, тыгак тӱнямбал-правовой обязанностьым шотыш налмаш. Проблеме сар ден ужмышудымаш гыч, а нунын деч шылын утлышо еҥ-влаклан верч огыл тӱҥалеш; беженец-влак терроризмын жертвыже семын ик эн ончыл радамыште лийыт.Антониу Гутерриш (ООН-ын Генеральный секретарьжын посланийже гыч), 2017 ий, [14]

Эмблеме

Кечын эмблемыже — канде але ош фонышто кок оливке укш да айдемын шкет капшым авырыше кок кидкопа[8].

Пурла кӱшыл лукышто «Беженец-влакын тӱнямбал кечыштын» эмблемыже

Мероприятий-влак

2016 ийыште ООН-ын Беженец-влакын пашашт шотышто Кӱшыл комиссарын Управленийже  (руш.) (мар. (УВКБ), #WithRefugees-ын кызытсе инициативыж дене келшышын, элласе виктер-влак деке тӱшка вийым пышташ да беженец-влакын пӱрымашышт верч мутым кучаш кӱлмӧ нерген ӱжмашан петицийым ыштен. Петицийыште беженец-влакын икшывыштлан шинчымашым налаш йӧным ышташ, беженец еш-влаклан лӱдыкшыдымӧ илыме верым пуаш, паша верым ойыраш, тыгак иктаж-мо улан тунемаш манын, виктер-влак деке йодмаш лийын[15][16].

2020 ийыште Нельсон Мандельым шарныме лӱмеш «Тӧрсырлык пандемий дене кучедалмаш: у саманлан у мер ойпидыш» лекцийым лудмаш эртен.

УВКБ-н «Беженец-влакын тӱнямбал кечышт» годым, беженец-влакын праваштым аралыме шотышто суаплан лауреат-влаклан ий еда Нансенын премийжым  (руш.) (мар. кучыктат[8].

Хорват-мусульман сар Босния и Герцеговиныште. Кӱшнӧ шола могырышто — Горни-Вакуф-Ускопльышто Хорватийысе обороно вечын боецше-влак. Кӱшнӧ пурла могырышто — Ахмичи ялыште шаланыше мечеть, 1993 ий, апрель. Шола могырышто ӱлнӧ — Мостарыште шаланыше Тошто кӱвар олмышто нӧлтымӧ кечыше кӱвар. Пурла могырышто ӱлнӧ — Хорват-мусульман сар годым Босния и Герцеговинын беженецше-влак.

Российыште

1993 ий 19 февральыште «Беженец-влак нерген» 4528-I №-ан Федерал тӧртык савыкталтын. Тудо Россий Федераций кумдыкышто илаш верым кычалше-влакын социал-правовой гарантийышт шотышто йодышым рашемдыше кугыжаныш кӧргысӧ тӱҥ норматив правовой актлан шотлалтеш[17].

Российыште УВКБ, тыгак Кӧргӧ куснылшо еҥ-влаклан полшымо йодыш шотышто комитет (элгӧргӧ миграций) дене пырля беженец-влакын проблемыштым решатлыме шотышто мероприятий-влак эртаралтыт[18].

Палемдымаш

  1. ↑ Генсек ООН призвал к глобальным усилиям для защиты беженцев. russian.news.cn. Тергыме кече: 23 пеледыш 2026.
  2. ↑ Всемирный день беженцев, 2022-06-20, <https://ria.ru/20220620/bezhentsy-1796010735.html>. Тергыме: 16 пеледыш 2026. 
  3. ↑ Всемирный день беженцев, 2022-06-20, <https://ria.ru/20220620/bezhentsy-1796010735.html>. Тергыме: 16 пеледыш 2026. 
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Андрей Селиванов. Всемирный день беженцев — 2008 в Беларуси (руш.) (PDF). elib.bsu.by (2008). Тергыме кече: 16 пеледыш 2026.
  5. ↑ Генеральный секретарь ООН Пан Ги Мун (руш.). un.org. Тергыме кече: 16 пеледыш 2026.
  6. ↑ 1 2 Генеральный секретарь ООН Пан Ги Мун (руш.). un.org. Тергыме кече: 16 пеледыш 2026.
  7. ↑ Генеральный секретарь ООН Пан Ги Мун (руш.). un.org. Тергыме кече: 16 пеледыш 2026.
  8. ↑ 1 2 3 4 Всемирный день беженцев 20 июня. Досье - ТАСС, <https://tass.ru/info/2055792>. Тергыме: 16 пеледыш 2026. 
  9. ↑ Генеральный секретарь ООН Пан Ги Мун (руш.). un.org. Тергыме кече: 16 пеледыш 2026.
  10. ↑ On Health Research into wellness for refugees (and the rest of us) (брит. англ.). blogs.biomedcentral.com. Тергыме кече: 16 пеледыш 2026.
  11. ↑ День беженца: трагедия миллионов (руш.). yandex.ru. Тергыме кече: 23 пеледыш 2026.
  12. ↑ Всемирный день беженцев: каждый имеет право на безопасность, 2022-06-20, <https://news.un.org/ru/story/2022/06/1426112>. Тергыме: 16 пеледыш 2026. 
  13. ↑ 20 июня - Всемирный день беженцев, <https://irsepi.ru/20-iyunya-vsemirnyj-den-bezhencev/>. Тергыме: 16 пеледыш 2026. 
  14. ↑ Послание по случаю Всемирного дня беженцев | Генеральный секретарь ООН (руш.). un.org. Тергыме кече: 16 пеледыш 2026.
  15. ↑ Всемирный день беженцев (руш.). irsepi.ru (4 кылме 2019). Тергыме кече: 16 пеледыш 2026.
  16. ↑ #WithRefugees: Подпиши петицию! (руш.). refugee.ru (22 пеледыш 2016). Тергыме кече: 16 пеледыш 2026.
  17. ↑ Сегодня – Всемирный день беженцев (руш.). мвд.рф (20 пеледыш 2023). Тергыме кече: 16 пеледыш 2026.
  18. ↑ О Всемирном дне беженца. mid.ru. Тергыме кече: 16 пеледыш 2026.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Беженец-влакын_тӱнямбал_кечышт&oldid=1236235" гыч налме