Автомобиль деч посна кече
| Автомобиль деч посна кече | |
|---|---|
 | |
| Тӱрлылык | Экологий кече |
| Официал | англ. World Car Free Day, англ. Car Free Day |
| Тыгак | англ. Автомобиль деч посна тӱнямбал кече |
| Ыҥ | Планетыште йырвелым аралымаш, тыгак йолын коштмо да велосипед дене кудалыштме йӧн дене калыкын таза илыш-йӱлам чапландарымаш |
| Ышталтын | 1994 ийыште |
| Палемдат |
 Тӱнямбал кече |
| Кече | 22 идым |
| Кылдалтын | 2002 ий 16-22 сентябрь гыч Европо ушемын полшымыж дене ий еда "Европысо мобильность арня" эртаралтеш. |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Автомобиль деч посна тӱнямбал кече — планетын йырвелжым аралымаш, тыгак калык коклаште таза илыш-йӱлам шарымаш дене кылдалтше тӱнямбал экологий кече. Ий еда 1995 ий гыч 22 сентябрьыште палемдалтеш. Тӱрлӧ элыште тӱрлӧ ийыште тӧнежлыме. Российыште 2005 ий гыч палемдалтеш.
Историй
Тыгай мероприятий-влак калыкыште шке транспортым шагалрак кучылташ шонымашым шарат, ондак ты паша шоныдымын, 1973 ийыште, нефть кризис годым шукталтын, но 1994 ий октябрьыште Толедысе (Испаний) «International Ciudades Accesibles» конференцийыште Эрик Бриттон икымше гана ты проектым илышыш пуртымо шотышто ӱжмашым луктын[1].
Тӱҥалтыш кок ий жапыште Автомобиль деч посна кече-влак Рейкьявикыште (Исландий), Батеште (Сомерсет, Великобританий), Ля Рошелыште (Франций) эртеныт; 1995 ийыште тыгай кечым умбакыжат арален кодаш ман, формал огыл консорциум World Car Free Days ышталтын[2]. Икымше калыкле кампанийым 1997 ийыште Великобританийыште Environmental Transport Association ассоциаций эртарен, кокымшо — 1998 ийыште Францийыште In town лӱм дене лийын, а 2000 ийыште Европысо Комиссий пӱтынь Европысо Ушем кумдыкым авалтен. Тиде ийыштак Евркомиссий ты паша радамым арня марте шуен «European Mobility Week»[3], тиде тачат «new mobility» кышкарыште эртарыме тӱҥ мероприятийлан шотлалтеш.
2000 ийыште World Carfree Day[4] кышкарыште Carbusters (ынде — World Carfree Network) организацийын увертарыме тыгай кече-влак тӱня мучко эртарат, ту ийынак тӱнямбал кече-влак «Earth Car Free Day» (организаций «Earth Day Network») программыж дене пырля эртаралташ тӱҥалыныт.
Российыште
Российыште акций 2008 ий 22 сентябрь гыч Москошто эрта[5]. Рӱдоласе кучем Автомобиль деч посна кечын мер транспортлан акым волтат, тидлан лӱмын вес билетым луктыт, туге гынат автомобиль оза-влак утларакшым ты ацийым шотыш огыт нал[5], тыгак ты акций кышкарыште 2012 ийыште Москошто ондаксе трамвай корным уэштарен почыныт. Тылеч посна, ты акцийыш ушнышо-влак Курскышто[6] да Санкт-Петербургышто[7] лийыныт. 2009 ий гыч Уфа олаштат Автомобиль деч посна кече палемдалташ тӱҥалын; ты кечын олан уремлаштыже велосипед дене кудалыштмаш эрта, тышке еҥ-влак ий еда утларак да утларак ушнат[8]. 2007 ий гыч Екатеринбургыштат Автомобиль деч посна кече «Критическая масса» вуймут дене эрта, ты кечын нарынчалге-йошкар тӱсан велосипедист-влак олан рӱдӧ уремлаж мучко изи йыргек корным кудал эртат, тыгодым нуно автомобилист-влаклан велосипедист дене пырля лийын кертмыжым ончыктат, корным лӱмын огыт петыркале, велоколоннат автомобилистлан кудалаш ок мешае[9]. 2013 ийыште, оласе велосипед прокат службын вийже дене, акций Ростов-на-Донушто эртен. 2014 ий 21 сентябрьыште Москошто Пӱртӱс дене пайдаланыме да йырым-йырысе йырвелым аралыше департаментын полшымыж дене Автомобиль деч посна кече эртен[10].
Белоруссийыште
2008 ийыште акцийыш Белоруссий ушнен. Ола-влакын экологий проблеме йодышыштым тарватыше шонымашлан кӧра, тидын шотыштак йырюжын арулыкшым шотыш налын, мероприятий республикыште пеш сайын эрта. Тидын нерген олалаште йырюжын яндарештме факт-влак ончыктат. Ий еда 22 сентябрьыште йырюжыш 350 тонн наре да тылеч шукыракат лавыран вещества-влак огыт логал.
Тиде кечын Белоруссийын олалаштыже вондер ден пушеҥге-влакым шындат, велосипед прокат яра пашам ышта. А мер транспорт чарналтышлаште шке машинам пӧрт воктен шогалтен кодышо автомобилист-влаклан кумылаҥдыше пӧлекым пуат.
Минскыште кажне автомобилист чыла тӱрлӧ мер транспорт дене яра пайдаланен кертеш, тидлан тудо шке водитель удостоверенийжым да автомобильжым регистрироватлыме свидетельствым гына ончыктышаш[11].
Палемдымаш
- ↑ Thursday: A Breakthrough Strategy for Reducing Car Dependence in Cities (англ.). Тергыме кече: 23 идым 2010. Архивлыме 20 пеледыш 2012 ий.
- ↑ Официальный сайт (англ.). Тергыме кече: 23 идым 2010. Архивлыме 20 пеледыш 2012 ий.
- ↑ «European Mobility Week» (англ.). Тергыме кече: 23 идым 2010. Архивлыме 20 пеледыш 2012 ий.
- ↑ World Carfree Day (англ.). Тергыме кече: 23 идым 2010. Архивлыме 20 пеледыш 2012 ий.
- ↑ 1 2 Москвичи проигнорировали "День без автомобиля" (руш.). lenta.ru. Тергыме кече: 23 идым 2010. Архивлыме 20 пеледыш 2012 ий.
- ↑ День без автомобилей отметят в России, Эстонии, Белоруссии и на Украине (руш.). lenta.ru. Тергыме кече: 23 идым 2010. Архивлыме 20 пеледыш 2012 ий.
- ↑ ЭКОЛОГИЧЕСКОЕ ОРИЕНТИРОВАНИЕ (руш.). Гринпис. Тергыме кече: 23 идым 2010. Архивлыме 18 пеледыш 2013 ий.
- ↑ Молодогвардейцы провели в Уфе «День — без автомобиля» Архивысе копий 21 идым 2013 гыч // башинформ.рф — Новости новой Башкирии
- ↑ Двухколёсные в городе. Тергыме кече: 19 идым 2014. Архивлыме 25 идым 2014 ий.
- ↑ Всемирный день без автомобиля в Москве 2014. Тергыме кече: 24 пеледыш 2022. Архивлыме 6 ага 2022 ий.
- ↑ Бесплатный проезд в гортранспорте для водителей организован в Минске в День без автомобиля, БелТА, 2014-09-22, <https://web.archive.org/web/20140927055257/http://www.belta.by/ru/all_news/regions/Besplatnyj-proezd-v-gortransporte-dlja-voditelej-organizovan-v-Minske-v-Den-bez-avtomobilja_i_680939.html>.