2025 ийысе конклав
2025 ий майлан Папа конклав | |
|---|---|
| Вер |
Сикстинский капелла, Апостольский дворец, Ватикан |
| Тӱҥ сановник-влак | |
| Кардинал-влак коллегийын деканже | Джованни Баттиста Ре |
| Кардинал-влак коллегийын вице-деканже | Леонардо Сандри |
| Камерленго | Кевин Фаррелл |
| Кардинал-протопресвитер | Михаил Мичаи Китбунчу |
| Кардинал-протодьякон | Доминик Мамберти |
| Секретарь | Илсон де Джесус Монтанари |
2025 ийысе конклав (ит. Conclave 2025; англ. Conclave 2025) — 2025 ий 21 апрельыште Папа Францискын колымыж деч вара у Папа Римскийым сайлаш погымо конклав (cайлыше кардинал-влакын погынышт).
Конклавын правилже-влак
Конклав 1996 ийыште Иоанн Павел II-ын савыктыме да Бенедикт XVI-ын ден уэмдыме «Universi Dominici Gregis» Апостольский конституций почеш погымо лийшаш[1]. Конклав Папа Римскийын колымекыже але паша вер гыч кораҥмекыже 15 кече жапыште эртышаш, да папа престолын яра лиймекыже, 20 кече деч вара лийын ок керт. «Сайлыше чыла кардиналын улмыжо пале лиеш гын», ончычракат тӱҥал кертеш[2].
80 ияш деч самырыкрак кардинал-влак гына (сайлыше кардинал-влак семын палыме) конклавыште йӱкыштым пуэн кертыт. Папан колымекыже але шкенжын кораҥмыж деч вара Кардинал-влак коллегийын деканже папан колымыж нерген чылалан уверым шарымылан да конклавым погымылан мутым куча. Конклавым эртарашлан сайлыше кардинал-влак писыракын Ватиканыш толын шушаш да Domus Sanctae Marthae лӱмын чоҥымо пӧртыш (Шнуй Мартан пӧртшӧ) илаш пурышаш улыт[3]. Тушто кардинал-влакын тӱжвал тӱня ден кылышт уке — телефон, телевизор, радио да газет дене конклавыште пайдаланаш огеш лий[4].
Тиде гана кардинал-влак коллегийын деканже да конклавым погышо 91 ияш Джованни Батиста Ре улеш[5].
Конклав деч ончыч чыла кардинал, 80 ияш деч кугурак-шамычге, тӱҥ да частный «конгрегацийлашке» ушнат. «Universi Dominici Gregis» конституцийлан келшышын, чыла кардинал пурымо «Тӱҥ конгрегацийыште» «кӱлешан йодыш-влакым» рашемдат, тидын годымак «кече еда лекше изирак кӱлешлыкан йодыш-влак» «частный конгрегаций» дене рашемдалтыт.
Тӱҥ конгрегаций, поснак, у Папам сайлымашлан Сикстинский капеллым ямдылымылан мутым куча, тыгак «шке ушан туныктымашышт, мунло да чон арулыкан улмышт дене палыме» кок юмынъеҥлан черкын экшыкше да ончыкылык Папам сайлымаш нерген йодышым ямдылаш ӱшана[2].
Специалист-влакын шонымышт почеш, 2025 ийыште конклавын ик эн тӱҥ рашемдышаш проблемышт католике черкын лӱмнержым чот волтышо сексуал скандал-влак улыт. Нотр-Дам университетын профессоржо Ульрих Ленер палемден: «Папан ойырымо кандидатше тыгай пашашке ушнышо лийын огыл манын, ӱшанаш лиеш мо?»[6].
Конклавын кардиналже-влак тынеш пуртымо кеч-могай пӧръеҥ католикым сайлен кертыт, но 1389 ий гыч нуно эре пырля ыштыше кардиналым сайленыт. Папам сайлымашым эскерыше-влак икмыняр кардиналым чотрак лийын кертше кандидатлан шотлат — тиде «папабили», шуко чотан papabile итальян шомак гыч «папа лийын кертше» манын кусаралтеш. «Папабилин» спекуляций предмет улмыжлан кӧра, Папан палыдымырак кандидатым ойырымыжо тыглай паша улеш. Тыге Иоанн XXIII, Иоанн Павел I да Иоанн Павел II папабили лийын огытыл[4].
2025 ий 21 апрельлан Римысе Католике черкыште 252 кардинал уло, нунын кокла гыч 135-ше — 80 ияш деч самырыкрак. Тидын годым Romano Pontifici eligendo конституцийым илышыш шыҥдарыме деч вара конклавыш эн шукыжо 120 кардинал ушнен кертеш[7].
2025 ийыште конклав мыняр жап шуйна, пале огыл. Мутлан, 1268 ийысе конклав кок ий утла шуйнен гын, 2013 ийыште — кок кече гына[4].
Папабили 2025
2025 ийыште Тӱшка Увер йӧн савыктыме почеш, «папабили» коклаште эн палыме-влак лийыныт:
Кардинал Пьетро Паролин (Италий) — тудым «Ватиканын ик эн мастар дипломатше» маныт. 70 ияш кардинал Папа Францискын кугыжаныш секретарьже лийын. 2015 ийыште США ден Куба кокласе кылым тӧрлымӧ пашаште посредник лийын, тыгак 2018 ийыште Ватикан ден Китайын вашкелшыкым ямдылымашке ушнен[8].
Кардинал Луис Антонио Тагле (Филиппины) — инклюзивность да евангелизаций дек шӱман, Калык евангелизаций Конгрегацийым вуйлатымаште кугу опытшо уло. 67 ияш кардинал Францискын лишыл еҥ коклаштыже ик эн ӱшанле еҥ лийын[6].
Кардинал Петер Эрдё (Венгрий) — канонический права шотышто 72 ияш шанчызе, традиционный католике туныктымаш да доктрин-влакын сторонникше. Ончыч европысо епископ конференций Каҥашын вуйлатышыже лийын, тиде постышто ортодоксальный могырым выступатлен.
Кардинал Питер Тарксон (Гана) — 76 ияш библеист, кумылым савырыше да пушкыдо еҥлан шотлалтеш. Туге гынат, гомосексуализм, экологий да социал чынлык йодыш-влак ӱмбак шинчаончалтышыже шке Гана элысе моло икмыняр кардинал, тыгак епископ дене ваштареш шогалтат. Тыгодым тӱняште вес Папам Африка гыч сайлыме нерген шуко ойлат, вет тушто католик-влакын чотышт кушкеш. Шемалге коваштан пытартыш понтифик 492—496 ийлаште Папа Геласий I лийын, тудо бербер калык гыч[6].
Кардинал Марио Грек (Мальта) — Мальта епископ Синодын тӱҥ секретарьже, 68 ияш. Францискын черке реформо-влакын сторонникше.
Кардинал Хуан Хосе Омелья (Испаний) — Барселонын архиепископшо, 79 ияш. Моктаныдыме илышым ила, пастырь служенийым, социал чынлыклан полшымашым да католицизмын чаманыме да инклюзив шинчаончалтышым илышыш пуртымашым шуктен шога. Ик гана огыл черкыште сексуал виешлымылан прощенийым йодын, но 1940-ше ийла гыч Черкын кӧргӧ шымлен налмашыже почеш 927 жертве пале лийын, тидлан кӧра эҥгекыш логалше йоча-влакын чотыштым кугемден каласыме манын, шотла. Тудо «Цифр мемнам нигуш огеш кондо. Тӱҥжӧ — еҥ-влак да мыняр лиеш, тунар шуко тӧрлымаш» манын, ойлен. Тудын шомакше почеш, титаклымаш — сай корно огыл: «Проблеме Черкыште огыл, тудо уло обществыште». 2023 ийыште Франциск Омеллам черке виктарыме йодыш шотышто понтификлан ойым пуэн шогышо, индеш айдеме гыч шогышо кардинал-консультант-влакын Каҥашышкышт ушнаш ӱжын.
Маттео Мария Дзуппи (Италий) — Болоньян архиепископшо, 69 ияш. Италийысе Тӱшка Увер йӧн тудым Папа Франциск дене лишыл улмыштлан кӧра (тудын шочмо лӱмжӧ Хорхе Марио Бергольо), «итальян Бергольо» манын лӱмдаш тӱҥалыныт. Тыныcлык да чынлык верч шогышо тӱнямбал католике тӱшка — Шнуй Эгидий Общине дене лишыл кылан. Россий-украин конфликт шотышто папан ушанъеҥже.
Жан-Марк Авелин (Франций) — Марсельын архиепископшо, 66 ияш. Проста, мутланымаште куштылго, мыскара шӱлышан улмыж дене, поснак иммиграций да мусульман тӱня дене кыл шотышто Франциск деке идеологий могырым лишыл улмыж дене палыме. Тудо тыгак теологий да философий дене доктор степенян кугу кӱкшытан интеллектуал улеш[9].
| 2025 й 21 апрельлан эл ден регион шот дене конклавын составше | |
| Италий | 17 |
| Кодшо Европо | 36 |
| Йӱдвел Америке | 20 |
| Кечывалвел Америке | 17 |
| Африка | 18 |
| Азий | 23 |
| Океаний | 4 |
| Чыла сайлыше | 135 |
|---|---|
Палемдымаш
- ↑ Losacco, Riccardo Maria (2025-04-21), Что такое Конклав и как избирается новый Папа?, <https://www.agenzianova.com/ru/news/%D1%87%D1%82%D0%BE-%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B5-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B2-%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0/>. Тергыме: 21 вӱдшор 2025.
- ↑ 1 2 Cindy Wooden. Pope Francis has died. Here’s what happens next. - OSV News (амер. англ.). www.osvnews.com (21 вӱдшор 2025). Тергыме кече: 21 вӱдшор 2025.
- ↑ Papal Conclave: how the next pope is elected, 2025-02-24, <https://www.theosthinktank.co.uk/comment/2025/02/24/papal-conclave-how-the-next-pope-is-elected>. Тергыме: 21 вӱдшор 2025.
- ↑ 1 2 3 How is a new pope chosen? The papal conclave process explained., 2025-04-21, <https://www.businessinsider.com/papal-conclave-process-selection-explained-pope-francis-dead-2025-4>. Тергыме: 21 вӱдшор 2025.
- ↑ What happens after a Pope dies: The Vatican’s process of papal succession explained - CNBC TV18, 2025-04-21, <https://www.cnbctv18.com/world/pope-francis-dies-at-88-who-could-be-the-next-pope-19591762.htm>. Тергыме: 21 вӱдшор 2025.
- ↑ 1 2 3 The Next Pope: Who Are The Frontrunners to Succeed Pope Francis? (англ.). The Newsweek (21 вӱдшор 2025).
- ↑ Here's how a conclave elects a new pope | CBC News, <https://www.cbc.ca/news/world/pope-election-conclave-1.7462960>. Тергыме: 21 вӱдшор 2025.
- ↑ Who will the next pope be – and how are they chosen?, 2023-04-05, <https://theweek.com/news/religion/960338/papal-succession-the-cardinals-in-the-running-to-be-the-next-pope>. Тергыме: 21 вӱдшор 2025.
- ↑ Who might succeed Pope Francis? Nine possible candidates (англ.). Reuter's (21 вӱдшор 2025).
|
Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ». Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ». |
Тиде статья РУВИКИ-н вес статьяшт дене кылдалтын огыл. |
.svg){kind=link}