Шыҥан тӱнямбал кечыже
| Шыҥан тӱнямбал кечыже | |
|---|---|
 | |
| Тӱрлылык | Тӱнямбал |
| Официал | World Mosquito Day |
| Вес семын | Малярий ваштареш кучедалме тӱнямбал кече |
| Палемдат | ий еда |
| Кече | 20 сорла |
| Пайремлымаш | лекций ден семинар-влак |
| Кылдалтын | Малярий шыҥан пурлмыж дене куснен кертмым пеҥгыдемдыше Рональд Россын почмашыж дене |
Шыҥан тӱнямбал кечыже англ. World Mosquito Day) — ий еда 20 августышто эртарыме тӱнямбал мероприятий, тудо йӱштымужо (малярий), денге, Зика вирус дене черландарыше шыҥа-влак нерген калыкым утларак палдараш манын увертаралтын. Тиде кече тыгак нине чер ваштареш кучедалмаште шанче сеҥымашлан пӧлеклалтын[1].
Историй
Шыҥан тӱнямбал кечыжым кумдан палыме британ эмлызе, сэр Рональд Россым шарныме лӱмеш тӧнежлыме. 1897 ий 20 августышто Росс Индийыште пашам ыштымыж годым пеҥгыдемден: йӱштымужо чер айдемылан Anopheles тукым шыҥан пурлмыж дене кусна. Тиде у шинчымаш малярий ваштареш кучедалмаште негыз лийын да эпидемиологий шотышто умбакыже шымлаш шӱкалтышым ыштен[2].
Кечын кӱлешлыкше да тӱҥ шонымаш
Шыҥан тӱнямбал кечыжын тӱҥ шонымашыже — шыҥа гоч куснылшо черлан утларак тӱткышым ойыраш да, нуным терген, пытарен шогымо пашам вияҥдымаш. Тазалыкаралтыш тӱнямбал организацийын данныйже почеш, ий еда тӱня мучко миллион дене еҥ шыҥан пурлмыж дене йӱштымужо да моло инфекций дене черлана.
Черым шарыше шыҥа
Тыгай чер-влакым шарышылан шыҥа шотлалтеш:
- Йӱштымужо (малярий): Plasmodium тукым паразит дене черланымаш, нуно инфекциян Anopheles тукым ава шыҥа пурмо дене куснат.
- Денге: вирусан чер, денге вирус Кусаки тукым шыҥа пурмо дене кусна.
- Нарынче йӱштымужо: вирус чер, инфекциян Aedes aegypti тукым шыҥан пурлмыж дене кусна.
- Зика вирус: Зика вирус дене шарлыше чер, Aedes тукым шыҥа деч кусна.
- Чикунгунья: вирусан инфекций, Aedes тукым шыҥа гоч куснен кертеш[3].
Тачысе сӱрет
Шыҥа-влак гоч куснышо чер дене кучедалмаште кугу сеҥымаш уло гынат, таче эшеат кугу йодыш-влак улыт.
Тӱҥ проблеме-влак тыгай улыт:
- Инсектицидлан келышштаралтмын кушмыжо: шыҥа-влакын южо популяцийже кучедалме химий йӧнлан тунемеш, тиде нунын чотыштым эскерыме пашам нелемда.
- Климатын вашталтмыже: климат вашталтмаш шыҥа-влакын илыме кумдыкым шараш полша, тиде у кундемлаште чер шарлымашым кугемдымашке шукта.
- Глобализаций: путешествийым да торгайымашым вияҥдымаш шыҥа-влак гоч вирусым утларак писын шараш йӧным ышта[3].
Иктешлымаш
Шыҥан тӱнямбал кечыже шыҥа-влак гоч куснышо чер дене эреак кучедалаш кӱлмӧ нерген шарныкта. Тӱшкан тӧрлымӧ глобал тыршымаш, ты шотыштак шинчымашым шарымаш, медицине у технологийым ыштен саемдымаш, санитар йӧным эскерен шуктымаш шыҥа дене кылдалтше чер-влакым иземдымаште, колымашым чарымаште тӱҥ лийын кодыт.[1]
Палемдымаш
- ↑ 1 2 20 августа – Всемирный день комара. Федеральная служба по надзору в сфере защиты прав потребителей (20 сорла 2023).
- ↑ Всемирный день комара. Какой сегодня праздник.
- ↑ 1 2 About Mosquitoes (англ.). CDC.