Чернов, Борис Валентинович
| Борис Валентинович Чернов | |
|---|---|
 | |
| Шочмо кече | 22 теле 1956 (69 ий) |
| Шочмо вер | Куйбышев, РСФСР, СССР |
| Гражданлык |
 СССР→ Россий |
| Паша сомыл | авиаконструктор |
Борис Валентинович Чернов (шоч. 22 теле 1956, Куйбышев) — Российысе авиаций конструктор, Че самолёт-влак линейкым ыштыше[1].
Икымше самолётым, Че-10-ым, 1986 ийыште чоҥен.
Борис Черновын эн у (2024 ийлан увер почеш) Че-29 самолётшо «Гидроавиасалонышто» 2012 ийыште ончыкталтын.
Черновын ыштыме чыла самолётат амфибий радамыш пурат.
Биографий
Борис Чернов 1956 ий 22 декабрьыште Куйбышев олаште шочын[2]. Школысо ийлаште судомодель спорт деке шӱмешкен, судомоделизм дене кундемысе ден всесоюзный таҥасымашлате судоделизмыште сеҥышыш лектеден. Школым тунем пытарымек, 7 ий профессионал семын вӱд-мотор спорт дене заниматлен, тыгак таҥасымаш пушым ыштеден. Вӱд-мотор спорт дене «СССР спорт мастер» лӱмым налын[1].
Технике шинчымашым налын — наладчик, электрик. Чоҥештылше аппаратым ыштылаш лӱмын шинчымаш деч посна, таранымаш семын толын[3].
.jpg)
1976 ийыште шке ыштыме чоҥештылше аппаратыште икымше гана южыш нӧлталтын. 1983 ий гыч ВС-ым ыштылаш пижын[1], тиддене йыгыре юж кӱпчыкан судным ыштылме шотышто секцийым вӱден, тунамак дельтапланерист дене палыме лийме деч вара амфибий-аппаратым ыштыме шонымаш дене кумылаҥын. Авиаконструктор пашам гидромотодельтапланым ыштымаш гыч тӱҥалын, тудын икымше чоҥымо аппаратше Киевыште эртыше СЛА-85-ыште (Авиацийым йӧратые-влакын всесоюзный слётышто) лийын. Черновын ыштыме аппарат СССР-ыште вӱд ӱмбач чоҥештен нӧлталт кертше икымше дельтаплан лийын[2][3].
Но тылеч вара вашке конструкторын тӱткышыжӧ самолётыш куснен, икымшыжым Чернов 1986 ийыште чоҥен. Тудын ыштыме ыштыме гидромотодельтаплан 1 пилотлан гына палемдалтын, пассажирлык вер лийын огыл. Тидыже Черновым Че-1 икымше самолётым ямдылаш таратыше ик фактор лийын, самолётышто ынде 2 вер лийын[3].
Тиде самолёт эн шукыжо кок еҥан экипажлан палемдалтын, нунын кокла гыч иктыже пилот лийшаш, а весыже кокымшо пилот семынат, тыгак тыглай пассажир семынат лийын кертын[2]. Проект сай лийын гынат, Чернов лӱмын шинчымашым тугак налын огыл, шкевуя тунемше конструктор лийын кодын. Шкенжын шылтыде ойлымыжо почеш, кӱлешан шинчымашым налаш тудо ятыр жапым тематикан технике литературлан ойырен[3].
Тергышаш икымше самолётым шкевуя пенопласт да кӱртньӧ пучла дене чоҥен, тушко пушлык «Вихрь» манме моторым шынден. Конструкцийым шотанлан шотленыт, да Черновын ямдылыме вес самолёт-влак заводышто ышталтыныт[3].
Тӱҥалтыш самолёт-влак
Черновын ыштыме икымше самолётшын сайын чоҥештымекше, тудо авиаконструкторлык пашам умбакыже шукташ тӱҥалын, да ынде кум ий гыч, 1989 ийыште Ригыште эртыше СЛА-1989-ыште, южышко тудын кокымшо самолётшо — Че-20 — нӧлталтын[1].
1991 ийыште Черниговышто СЛА-91-ыште кумшо самолёт — Че-30 — ончыкталтын. Лач тудо серийный Че-22-ын прототипше лийын[1].
Утларак неле да теҥызыште коштшо Че-25-ым ыштмеке, конструктор куштылемдыме, изи вариантдеке пӧртылын — техйодмаш почеш тудо Че-15 самолётым ыштен, тудыжо погалтше шулдыран, яхтыште шындаш йӧрышӧ кок веран почылтшо самолёт лийын[1].
Эмганымаш да чоҥештылмаш деке пӧртылмаш
1996 ийыште курсантым туныктымыжо годым Чернов дене эҥгек лийын: винт шулдыр тудын чурийжым тӱкен. Неле эҥгекым ончыде, пилот самолётыш шинчын да олашке чоҥештен толын сеҥен, тушеч эмлымверышкат миен шуын кертын. Туштыжо пале лийын: винт перыме дене конструктор перыме дене шӱргыжым пырт йомдарен — тудо нер катык да пел шинча деч посна кодын, но эмлымверыште кужу жапланак кодын огыл. Тудын мутшо почеш, 10 кече гыч тудо клинике гыч лектынат, уэш южыш нӧлталтын. Лийше эҥгек авиаций дек тудын кумылжым вашталтен огыл, Борис Чернов умбакыже чоҥештылашат, у самолётым ышташат тӱҥалын[3].
Черновын самолётшо-влак
Конструкторын ыштыме икымше самолёт Че-10 лӱмым налын[3].
Тудым алмашташ Че-20 толын, вара — Че-30. Нунын деч вара веле номераций радам почеш каен — Че-21, Че-22, Че-23 да умбакыжат. Черновын ямдылыме да ыштыме пытартыш самолёт — Че-29 — 2024 ийысе увер почеш, ныл веран самолёт-амфибий[3]. Самолёт погымо паша Самарыште эрта[4].
Черновын гидросамолётшо-влакым Че-22 модель гыч кугун аклаш тӱҥалыныт, тудак икымше серийный самолёт лийын. Тиде модель аппаратым шагал гын 85 ыштыме[2]. Тыгак Че-24, Че-25, Че-26 (кок двигателян), Че-27, Че-29 (кок двигателян) палыме лийыныт. 2017 ий марте у Че-29-ым шагал гын 10-ым чоҥымо[2], утларак варасе пагытлан уверым почмо возымашлаште пуымо огыл.
Че-27 линейкыште вич веран семын ышталтмыж дене ойыртемалтеш. Конструкторын ойлымыжо почеш, гидроплан шуко пашалан, вӱд ятыр улман кундемлаште, тыгак Заполярье ден Тӱр Йӱдвелне кучылташ йӧрышӧ семын палемдалт ышталтын[5].
2013 ийыште конструктор вес модельым ямдылаш тӱҥалын[3].
Черновын ямдылыме самолёт—влакым «Гидросамолёт» компанийыште (генеральный директор — Антон Кравченко[6]) ыштат. Ондакше ыштыше компаний «Гидроплан» лӱман лийын[2].
Че линейкысе самолёт-влак Кубыш, Китайыш, США-ш[3], Иорданийыш колталтыныт[2].
Конструктор шкеже пашажын тӱҥ цельжылан кабине гыч лийме семын сайын ончен кертме, каналтен чоҥештылаш йӧрышӧ йӧнан самолётым ыштымым шотла. Туге гынат, каналтен чоҥештылме деч посна, тудын ямдылыме чыла самолётат ял озанлык, десантлык да кычалме пашалан кучылталт кертыт. Южо модель, тидын шотыштак Че-29, медицине комплектацийыште шукталт кертеш — тыгай годым самолёт сусыргышо ден ужатыше врачым налын кертеш[2][3].
Самолёт-влаклан тыглай разработко дене Мом конструкторлан патентым налме[7].
Награде-влак
2021 ийыште Борис Чернов Российысе Тӱшкан кучылтмо авиаций федерацийын «Россий АОН-ым вияҥдымаште суаплан» медаль дене суапландаралтын[8].
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Гидросамолёты Бориса Чернова/История. Гидросамолёты Бориса Чернова. Тергыме кече: 14 ага 2024.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Сергей М. Че-29: гидросамолет «широкого профиля». Bibimot (3 вӱдшор 2023). Тергыме кече: 14 ага 2024.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Григорий Антонов. Мечта о небе оказалась сильнее серьезной травмы. Аргументы и факты (20 пургыж 2013). Тергыме кече: 14 ага 2024.
- ↑ Алена Моргуновская, Юлия Силина. Луговское – частный аэродром с большим потенциалом. Крылья Родины. Тергыме кече: 14 ага 2024.
- ↑ Пятиместный гидросамолет Че-27. AviaStroitel.com (16 идым 2016). Тергыме кече: 14 ага 2024.
- ↑ Дмитрий Козлов. ООО "Гидросамолет" в 2013 году построит три самолета Че-29. Новости ВПК (15 сӱрем 2013). Тергыме кече: 14 ага 2024.
- ↑ Лодка гидросамолёта. Национальная электронная библиотека. Тергыме кече: 14 ага 2024.
- ↑ Медаль "За заслуги в развитии АОН России". Федерация авиации общего назначения России. Тергыме кече: 14 ага 2024.
Кылвер-влак
- Полёт Че-29 / Che-29 flight (руш.). Тергыме кече: 4 шыжа 2025.
- Гидросамолет. gidrosamolet.aero. Тергыме кече: 4 шыжа 2025.