Рисын тӱнямбал кечыже
| Рисын тӱнямбал кечыже | |
|---|---|
 Рис гычын ыштыме кочкыш. Индийын маркыже, 2007 ий | |
| Ыҥ | рисын кӱлешлыкшылан тӱткышым ойыраш |
| Ышталтын | ООН (ФАО)-н кочкыш йӧрвар да ял озанлык организацийла ден рисым шымлыше тӱнямбал институт(IRRI) |
| Палемдат | тӱня мучко |
| Кече | 20 идым |
| Йӱла | конференций ден фестиваль-влак |
| Кылдалтын | ик эн тӱҥ шурно, рис дене |
Рисын тӱнямбал кечыже — тиде тӱнямбалсе пайрем, ий еда 20 сентябрьыште палемдалтеш. Тиде кече рисын пӱтынь тӱня мучко миллиард еҥ-влаклан тӱҥ кочкыш культур улмыжым шарныкташ, тыгак шужымаш да нужналык ваштареш кучедалмаште тудын вержым посна палемден ончыкташ ышталтын[1].
Илышыште рисын верже
Рис тӱняште ик эн кӱлешан кочкышвундо культур поянлыклан шотлалтеш. Тудо планетынан пелыж деч утларак калык деч кочмо йӱлаштыже рӱдӧ верым налын шога. Кочкыш да ялозанлык шотышто Ушымо наций-влак организацийын (ФАО) шымлымыж почеш рис тӱняште чумыр калорийым ыштен лукмаште 20% ужашым айла. Тиде — Азийысе, Африкысе да Латин Америкысе ятыр эллан тӱҥ пырче улеш, кочкышын да парышын алмашташ лийдыме ужашыжлан шотлалтеш[2].
Пайремын историйже ден цельже
Рисын тӱнямбал кечыже ООН-ын Кочкышсату да ялозанлык организацийын (ФАО), Рисым шымлыше Тӱнямбал институтын (IRRI) темлымыж почеш 2004 ийыште официальнын пеҥгыдемдыме. Тиде кечын тӱҥ шонымашыже — рисын кӱлешлыкше нерген шинчымашым шараш, фермер-влаклан полшаш, тудым ончен-куштымаште ӱшанле йӧным кучылт, лектышыжым кугемдаш да рисым ончен куштышо ялозанлыкын нелылыкшым тӧрлен шогаш[2].
Рисын пеш кӱлешан улмыжым ончыде, тудым ончен-куштен поген налме паша ятыр нелылык дене тӱкна. Игечын вашталтмыже, вӱд поянлык шагалеммаш, мланде локтылалтмаш да кушкыл чер шарлымаш рисым икшырымын ончен-кушташ лӱдыкшым ыштат. У технологийым вияҥден шыҥдарыман, нуно лектышым кугемдаш полшат, йырым-йырысе пӱртӱслан удам ыштыде, тӱняште кочкыш укелык лӱдыкшым кораҥдаш йӧным ыштат.
ФАО ден моло тӱнямбал организаций-влак тиде проблемым тӧрлымаште чолган тыршат, фермер ден ялозанлык обществе-влак рисым ончен-куштымашым вияҥден колтымаште да илыш сайлыкшым нӧлтымӧ шотышто кугу пашам шуктат[3].
Рисын тӱнямбал кечыже кышкарыштыже мероприятий-влак
Ий еда 20 сентябрьыште тӱрлӧ мероприятий-влак эртат: шанче конференций, шинчымашым пуышо программе-влак да рислан пӧлеклыме фестиваль-влак. Нине вашлиймаш-влак рисым ончен куштымаште инноваций йӧным кучылташ корным почыт, фермер-влаклан полшымо да кочкыш шотышто глобал лӱдыкшым кораҥдат, рисын кӱлешлыкше нерген умылымашым шарат[4].
Иктешлымаш
Рисын тӱнямбал кечыже рисын айдеме илышыште кумда верым айлымыж нерген ойла, тиде кочкыш культурын ыштен лукмаште нелылыкым тӧрлаш полша. Тудо ялозанлыкым икшырымын пеҥгыдын вияҥдаш кӱлмым ушештара, тидыже кочкышвундо шотышто лийын кертше лӱдыкшым кораҥдаш да пӱтынь тӱняште миллион еҥ-влакын илышыштым саемдаш кӱлешан.
Палемдымаш
- ↑ Всемирный день риса. Какой сегодня праздник.рф.
- ↑ 1 2 Всемирный день риса. ФБУЗ «Центр гигиены и эпидемиологии в Рязанской области».
- ↑ Проблемы и перспективы рисоводства на примере Краснодарского края и Республики Адыгея. Научный журнал «Фундаментальные исследования» Выпуск журнала № 4 за 2019 год. ISSN 1812-7339.
- ↑ Всемирный день риса. Куда сходить в Московской области..