Пырыс-влакым пагалыме кече

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Пырыс-влакым пагалыме кече
Roo Female Somali in Cat Café Tokyo.jpg
Тӱрлылык Официалдыме пайрем
Вес семын Respect Your Cat Day
Ышталтын XXI курым
Кече 28 ӱярня
Кылдалтын пырыс-влак дене

Пырыс-влакым пагалыме кече (тыгак Пырысым пагалыме кече, Пырыслан пагалымашым ончыктымо кече; англ. Respect Your Cat Day, букв. — Шке пырысым пагалыме кече) — ий еда 28 мартыште палемдыме официалдыме пайрем[1][2].

Пырыс кече деч ойыртемалтеш, тудо чыла пырыслан пӧлеклалтын, Пырысым пагалыме кече айдеме-влаклан чонаным шотлаш кӱлмӧ нерген шарныкта, айдеме пырысын кӱлешан да пайдале улмыжым аклен, йодмыжым шуктышаш да аралышаш. Тиде пайрем пырысым кучышо-влакым да чыла мер калыкым пырысым ушан, шкешотан чонан семын ончаш таратышаш, тудын шке акыл, кумылжо да койышыжо уло, чыла тиде мемнан могыр гыч шотлымашым да пагалымашым йодеш[1].

Тиде кечын тӱнямбалне пырысым кучышо-влак шке чонаныштлан йӧратымыштым ончыктат да ӱшанле улмыштлан тауштат, нунылан молгунамсе деч шукырак жапым да тӱткышым ойырат да посна пагалымаш дене кылым кучат[3]. Тыгак Пырысым пагалыме кечын пӧртдымӧ пырысым пукшат, приютысо-влаклан полшат.

Пырысын историйже

Историй ончыкта, айдеме пырысым 4000 ий утла йӧратен онча. Пырыс — шагал чонан гыч иктыже, кудыштлан Акрет Египетыштак кумалыныт. Икмыняр юмым, ик эн сайын палымыже — Бастет, пырыс вуяным сӱретленыт[4].

Исламыштат пырыслан посна вер ойыралтын. Мутлан, тудлан, чонан кокла гыч иктылан, мечетьыш пураш лиеш[5]. Пророк Мухаммед пырыс деке пеш шӱман лийын. Тудо шонен, тиде янлык Мландын ик эн ушан чонанже улеш, ӱшанен, нунын кӧргыштышт юмын шӱлыш ила. Сандене пырыс-влак пӧртыштӧ илыше эн сай чонан семын ойыралтыныт, айдемылан сурт кӧргыштӧ кугу полышым пуэныт[6].

Пырысиге кандыра дене кылдыме колям куча

Кокла курымласе Европышто пырыс-влакым ондак «осалым погышылан» шотленыт да пуштеденыт. Тидлан кӧра комак-влак шарленыт, нуно чума черым шареныт, ял ден ола-влак пыташ тӱҥалыныт.

ТӱҥалтыштеРоссийыште пырыс-влак поян купеч ден помещик-влакын пӧртыштышт гына иленыт, молан манаш гын, тыглай калыкын тудым ашнаш йӧнжӧ лийын огыл. Тидлан верч патриархальный моско ешыште илыше пырыс сай да поян илышын палыже семын (атрибутшо) лийын.

Пырыс-влак императорын полатше пелен иленыт, тушто тудо жапысе моло илыме вер семынак, нултышо чонан дене орланеныт[7]. Тыге, Пётр I-ын йӧратыме пырысше лийын, тудым йӱла почеш Василий манын лӱмден. Кугыжа тудым 1724 ийыште голландийысе купеч деч налын. Пётр I тиде чонанын пайдажым вигак аклен да тыге кӱштен:

«Амбар-влак пелен колям да комакым лӱдыкташлан пырысым кучаш».

Императрице Елизавета Петровна 1745 ийыште озаҥысе губернаторлан шӱден: эн сай урлык 30 пырысым да нуным ончышо айдемым кондаш. Озаҥысе пырыс-влак комакым эн сай кучышылан шотлалтыныт. Екатерина II пырыс-влак ӱмбаке эшеат кугырак сомылым пыштен: нуно сӱрет галерейын аралышышт лийыныт, молан манаш гын, нултышо-влак деч амбар гына огыл, сымыктышын сӱретше-влакат локтылалтыныт. Йӱла илышыш пурен: Эрмитажыште пырыс-влак наполеон сар годымат, революций деч варат, совет кучем годымат иленыт. Чонан-влак живопись але скульптур пого деч шагал огыл палыме лийыныт[7][8].

«Пырыс-влак — эрмитаж илышын легендышт да тудын ойыраш лийдыме ужашыже»,

— каласкален Эрмитажын директоржо Михаил Пиотровский

XVIII курым мучаште гына Российыште пырыс-влак кресаньык пӧртлаштат илаш тӱҥалыныт.

Пайремын историйже

Кумдан шарлыше ой почеш, Пырысым пагалыме кече 1384 ий 28 мартыште лийше событий лӱмеш увертаралтын[9][2]. Тыге шотлалтеш, тиде кечын Английын корольжо Ричард II пырысым кочкыш шотеш кучылташ официально чарен, кугыжаныш кӱкшытыштӧ тидлан келшыше кӱштыкым луктын[10][11][3].

Кӧ тиде кечым Пырысым пагалыме кече семын пайремлаш икымше гана темлен, пале огыл. Очыни, тиде американ зооактивист-влак лийыныт[12].

Южо источник-влак увертарат, Пырысым пагалыме кече 2005 ий годсек палемдалтеш[1]. Но моло источниклан ӱшанаш гын, тиде неофициалдыме пайрем нерген шарныктыш 2014 ий деч вара гына лектын[10].

Пайремлыме йӱла

Резин мече дене модшо пырысиге

Пырысым пагалыме кечын шке пырыс-влаклан тӱткышым ойырыман, нунылан пӧлекым ыштыман — тамлым, модышым але нунын илыме верлан келшыше арверым темлыман[13][14][15]. Южо оза тиде пайрем кечын шке чонаныштым спа-процедурыш коштыкта[16].

США-ште шуко штатыште 28 мартыште пӧртдымӧ янлыклан полышым пуымо, поро кумылым ончыктышо акций-влак эртат да пырысым приют гыч налаш ӱжыт — тыге, чолга еҥ-влакын мутышт почеш, айдеме тудлан пагалымашым ончыкта[12].

Российыште, йот элысе семынак, пырысым йӧратыше шуко еҥ тиде пайремым палемдаш тӱҥалын, воткылыште пырыс-влакын фотоштым луктыт, пырыс-влак дене мемым ыштат але, мутлан, шке пырысышт дене посна тематике вашлиймаш-влакым эртарат[10].

Эртаралтше паша-влак

  • Пырыс-влакын фестивальышт да ончерышт
  • Поро кумылым ончыктымо акций-влак
  • Пырыс нерген лекций ден семинар-влак
  • Пырыслан пӧлеклалтше киноончыктыш да театр постановко-влак
  • Пырыс-влакын сӱретым сӱретлыме да войзымо шотышто мастер-класс ден воркшоп-влак
  • Пырысым йӧратыше-влакын вашлиймашышт да клубышт
  • Пырыс теме дене конкурс-влак

Пырыслан пагалымашым ончыктымо йӧн

Пырыс кукшо да консерве кочкышым кочкеш

Пырысым пагалыме кечын ты шотышто ресурс-влак шке пырыс деке кузе пагалымашым ончыктыман ой каҥашым радамлын пуат. Тидын годым лӱмын тунемше еҥ-влак поснак палемдат, тыгай пагалымашым Пырысым пагалыме кечын гына огыл, а кажне кечын, эреак шуктен шогаш кӱлеш[14][17][3][10].

Пагалымашын тӱҥ йӧнжӧ-влак:

  1. Сай кочкышым ситарымаш. Чыла шотыштат кӱлешан кочкышым ветеринар дене пырля ойырен налаш сайрак. Тыгак кочкышым пуымо жапым ончылгоч палемдаш гын, сайрак. Чонанлан кочкышым изи ужаш дене кечылан икмыняр гана пуаш гын, шотлан толеш. Кочкышым пуымо йӧн вуйым пудыратыше але тудым кычалыктен темлаш кӱлеш — тыге сонарлыме шӱлышыжӧ вияҥеш.
  2. Ветеринар деке коштмаш. Пырысым жапын-жапын тергыман да прививкым шындыктыман[14].
  3. Чонан дене чолган модмаш. Тыгак пырысын сонарлыме койышыжым пагалыман да тудлан, мом сонарлаш йӧратымыжым шотыш налын, модышым темлыман (пыстылан кайык, коля да молат).
  4. Пырысын омыжым пагалыман. Пырыс-влак кечыште 12 гыч 20 шагат марте малат, да тиде жапыште нуным помыжалтыме ок кӱл.
  5. Пырысын шке чекшым пагалыман. Пырыс айдеме дене кылым йӧрата гынат, палыше-влак шижтарат: пырыслан ок кӱл гын, тудым виеш кидыш налаш, шындаш да т. м. семын логалаш ок кӱл. Пырысым шот дене ниялтыман, тудлан йӧндымылыкым лукман огыл.

Пырыс илыман пачерыште але пӧртыштӧ тудын шке улак верже лийшаш, тыште тудо шылын кертеш, тылеч посна кӱкшӧ верат, эскерен ончыштмо кумдыкат лийшаш». Эксперт-влак шижтарат: изи пӧлемыште шуко пырыс лийшаш огыл.

  1. Пырысын кӱчшым нӱжашат вер йӧнан лийшаш. Пырыслан кӱчым нӱжаш кӱлеш, тиде кумылжым шукташат пагалымаш кӱлеш.
  2. Пырыслан яндар вӱд деке пураш йӧн эре лийшаш.
  3. Пуным эскерымаш. Пырысым шерын, озаже тудын нелме пунжым шагалемда[18].
  4. Чонаным кудалышташ лукмаш. Тиде йодыш шотышто ӱчашымаш уло, но икмыняр ветеринар эмлыше да зоопсихолог тыге ойлат: уремыш кудалышташ лукмо пырысын кап-кылжылан да психикыжлан пайдале лийын кертеш; кудалташ кӱлмӧ шотышто пытартыш пунчалым оза луктеш[19].

Критике

Эбигейл Такер, пырыс нерген The Lion in the Living Room: How House Cats Tamed Us and Took Over the World («Унагудышто Лев: кузе суртысо пырыс мемнам туныктен да тӱням сеҥен налын») книган авторжо, тыге ойла: чӱчкыдынак тӱрлӧ сайтлаште Пырысым пагалыме кечын пуымо ой-влак ашныме чонанлан пайдале огытыл, ты кечын шукташ темлыме паша-влакат пырыслан нимогай ракатым огыт кондо. Мутлан, пайрем лӱмеш шке пырысыштым ӧндалаш темлат, но чонан-влак, ласкам аклат гынат, тиде жапыште шкет лияш кумылан лийын кертыт. Пырысын чекшым эреак пудыртылмаш тудын койышыштыжо сай огыл вашталтышым шочыктен кертеш.

Эбигейл Такер эше ешарен палемда, пырысын кумылжым пагалыме йодышым тӱткынрак ончалына гын, тидым шотыш налаш кӱлеш, мутлан, пырыс-влак пайремысе лӱшкымашым, йӱк-йӱаным огыт йӧрате, тыгак пӧртыштӧ палыдыме уна-влакымат огыт чыте. Но тунам тыге лектеш, нуно мемнан кажне кечысе илышнамат ятыр шотышто аҥысыремдат[20].

Тыгак ончо

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 День уважения кошек (англ.). Holiday Calendar. Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  2. ↑ 1 2 28 марта День уважения кошек. Вести Урала. Государственный интернет-канал «Россия». Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  3. ↑ 1 2 3 День уважения к своей кошке: когда он и как его отпраздновать (англ.). catster.com. Catster. Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  4. ↑ Анна Красюк. 28 марта — День уважения кошек. Лучший повод посмотреть на их фотографии (с уважением!) (28 ӱярня 2023). Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  5. ↑ Екатерина Гайдай. В исламе кошке тоже принадлежит особое место. pravda.ru. Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  6. ↑ Отношение к кошкам в Исламе. AstroMeridian.ru. Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  7. ↑ 1 2 Как коты помогали крестьянам и императорам. culture.ru. Культура.РФ. Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  8. ↑ Диана Товсепова. Зачем в Эрмитаже годами держат стаю кошек. Рамблер (10 пургыж 2020). Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  9. ↑ Знаете ли вы, что 28 марта - День уважения к кошке? sz601.gov45.ru (29 ӱярня 2023). Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  10. ↑ 1 2 3 4 Брианна Гюнтер. Почему 28 марта — День уважения к вашей кошке (и как его отпраздновать!) (англ.). Trupanion (2 ӱярня 2023). Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  11. ↑ Ты меня уважаешь? 28 марта мир отмечает один из кошачьих праздников. Таймырский телеграф. Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  12. ↑ 1 2 28 марта: меняем жизнь по-крупному и ухаживаем за своим питомцем. Добро.Журнал (28 ӱярня 2023). Тергыме кече: 26 ӱярня 2024.
  13. ↑ День уважения кошек 2024 (англ.). nationaltoday.com. National Today. Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  14. ↑ 1 2 3 3 совета, как отпраздновать День уважения к вашей кошке (англ.). rogersanimalhospital.com. Rogers Animal Hospital (12 ӱярня 2022). Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  15. ↑ День уважения кошек. Блог из Ижевска. Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  16. ↑ Спа для кошек: что это и каким кошкам подходит. hvost.news. Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  17. ↑ День уважения кошек: 10 советов как выразить свое уважение кошке (англ.). CatTime. Evolve Media Holdings. Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  18. ↑ Как ухаживать за короткошерстными кошками? Чем вычесывать кошку? samizoo.ru. Сами с усами. Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  19. ↑ Как выгуливать кошку? perfectfit.ru. Perfect Fit. Тергыме кече: 21 ӱярня 2024.
  20. ↑ Abigail Tucker. Respect Your Cat (Not That It Cares) (англ.). The New York Times (28 ӱярня 2017). Тергыме кече: 28 ӱярня 2024.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Пырыс-влакым_пагалыме_кече&oldid=1197144" гыч налме