Подкогыльо
| Подкогыльо | |
|---|---|
 Подкогыльо | |
| Калыкле кухньылаш пура | |
| Марий кухньо | |
| Кочкыш | |
| Тӱҥ |
руаш шыл шоган пучымыш |
| Лийын кертеш |
торык пареҥге |
| Лишыл кочкыш-влак | |
| Икгайрак | пельмень, подкогыльо, баоцзы, манты, хинкали |
Подкогыльо (чӱчкыдын тыгак подкоголь; мар. подкогыльо, курыкмар. падкагыль, йӱдв.-касв. мар. паткагыль) — уржа але шыдаҥ ложаш дене лугымо шере нӧнчык руаш дене ыштыме марий калык кочкыш (шолтымо когыльо).
Подкогыльо пермь калык пельмень дене икгайрак, тудым руш-влак шке сийыштлан налыныт, тыгак китай, эрвел да европысо кочкыш тӱвыраште ужаш лиеш. Тиде кочкышын тӱҥ ойыртемже — кӧргыж да тӱжвал сынже.
Этимологий
Кочкыш лӱм — Подкогыльо — финн-угор вожан улеш: мар. под, пад, пад — «котёл», ко́гыльо, ка́гыль — «пирожок, пирог» (ср. эст. kukkel «булочка, пышка»)[1].
Сийым ямдылыме йӧн
Нӧштылмӧ руашым вичкыжын шарат, тушко кӧргашым: тыгыдын падыштыме мераҥ, комбо але нерге шыл ден шоганым пыштат, южгунам тар але шож шӱрашым ешарат, але посна шӱрымӧ торык але пареҥге дене ыштат. Шарыме руашым пелыгыч тодыл, у тылзе сынаным ыштат, тӱржым кок парня дене чывыштал тӱрлат да шолшо вӱдыш пыштен шолтат, кунам когыльо вӱд ӱмбаке кӱза, тунам луктыт.
Подкогыльын тӱрлӧ лиймыже
- Шыл подкогыльо — шыл дене.
- Тувыртыш подкогыльо — торык да пареҥге дене.
- Торык подкогыльо — торык дене.
Ӱстел ӱмбалне сӧрастарымаш
Подкогыльым шокшынек темлат, пелтыме ӱй, шӧрӱмбал, шӧр дене пырля сийлат.
Подкогыльын кечыже
Марий Эл Республикыште да марийын тӱшкан илыме верлаште ий еда 26 ноябрьыште «Подкогыльын кечыже» (Подкогыль кече) палемдалтеш[2].
Тӱвыраште
2019 ийыште подкогыльо сий «Вкусная карта России» тӱвыра-турист проект кышкарыште Марий Эл Республикын брендыш савырнен[3]. Тыгак 2018 ийыште Йошкар-Олаште тиде марий кочкышлан чапкӱым шогалтеныт[4].
Йӧнозанлыкын сатужо
Кызыт пеле ямде подкогыльым кылмыктыме йӧн дене Марий мландын акрет кумдыкыштыжо шуко ыштыквер ужалымашке луктыт. Мутлан, «Деревенская мечта» ужалыме тамга дене «Шылан подкогыльо» (Киров область, Пижанка).
Палемдымаш
- ↑ Казанцев Д. Е. К вопросу о разделении мари на горных и луговых. Общая и отличительная лексика горного и лугового наречий марийского языка // Происхождение марийского народа. Йошкар-Ола, 1967. С. 234.
- ↑ Дружба. Общественно-политическая газета Мишкинского района Республики Башкортостан. Тергыме кече: 26 кылме 2019. Архивлыме 13 шорыкйол 2022 ий.
- ↑ Подкоголи — новый бренд Республики Марий Эл. Туризм.ру. Тергыме кече: 10 сорла 2019. Архивлыме 10 сорла 2019 ий.
- ↑ В Йошкар-Оле поставили памятник подкогыльо. MariUver. Тергыме кече: 10 сорла 2019. Архивлыме 10 сорла 2019 ий.
Литератур
- Подкогыльо // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 629. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
- Пища и утварь // Марийцы. Историко-этнографические очерки. — Йошкар-Ола: МарНИИЯЛИ, 2005. — С. 108—117. — 336 с. — 2000 экз. — ISBN 5-94950-027-X.
- Похлёбкин В. В. Подкогыльо // Кулинарный словарь. — М.: Издательство «Э», 2015. — С. 295. — 456 с. — ISBN 978-5-699-75127-3.