Мӧҥгысӧ паша

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Мӧҥгысӧ паша
Тунемше мӧҥгысӧ пашам ышта
Тунемше мӧҥгысӧ пашам ышта
Кучылтмо алан туныктымаш

Мӧҥгыштӧ ыштышаш паша але мӧҥгысӧ паша (руш. Домашнее задание) (тыгак МП але «мӧҥгысӧ») — туныктышын тунемше-влаклан класс деч ӧрдыжтӧ шкевуя ышташ пуымо паша. Тыгай йӧн материалым пеҥгыдемдаш, темым кузе умылымым тергаш да тунеммым ушештараш кучылталтеш[1][2].

Эртымгорно

Мӧҥгысӧ паша дене туныктымо икымше йӧн-влак эше Акрет годымак кучылталтыныт: Акрет Египетыште, Грецийыште да Римыште шинчымашым пуышо школлаште урок-влак пелен мӧҥгысӧ паша темлалтын.

XVIII курымышто Шнуй Рим империйын  (руш.) (мар. «калык школлаштыже» шкевуя пашалан верым ойырышо, утларак пеҥгыде класс-урок кышкар шарлен; тиде модель Европо мучко шарлен да Российыштат сайлан шотлымо. Касвел шымлызе-влак тыге шонат, кызытсе мӧҥгысӧ паша йӧным американ реформатор Хорас Манн чапландарен: тудын темлымыж почеш XIX курым кыдалне США-ште школьник-влак мӧҥгысӧ пашам налаш тӱҥалыныт.

XX курымышто мӧҥгысӧ паша ӱчашымашым тарватен: США-ште туныктышо-влак тыге шоненыт: урок деч ӧрдыжсӧ МП йоча-влакын тазалыкыштлан эҥгекым конда, тидын деч вара южо штат-влак изи класслан МП-м пуымым жаплан чареныт. Кокымшо тӱнямбал сар деч вара американ школьник-влакын мӧҥгысӧ пашаштын кугытшо экономике йодышлан да политике тургыжланымашлан кӧра кугемын, вара мер калыкын ваштареш лиймыжлан кӧра иземын, нуно МП усталыкым пытара ман шоненыт. Шылталымашым ончыде, XXI курымышто АУШ-се тунемше-влакын мӧҥгысӧ пашашт, 1990-шо ийласе дене таҥастарымаште, кок пачаш шукырак жапым налеш (4,5 шагат наре)[3]; тидын годым МП кугытшо штат шот дене вашталт кертеш, а южо школлаште мӧҥгысӧ пашам огыт пу[4][5].

Финляндийыште да утларак скандинав эллаште мӧҥгысӧ пашан кугытшо эн изи, утларак тӱткышым урок-влакым сайын эртараш да шылталыме шонкалымашым вияҥдаш ойырат; йоча-влак урок кышкарыште лудыт да проект-влак дене пашам ыштат. Японийыште МП кугыт кокла шотан, но утларак шкевуя илаш да илыш моштымашым вияҥдаш тыршат. Италий, Ирландий, Польша да Испаний эл-влак тыгай радамыш пурат, кушто МП-м ыштымаш арнялан 6 гыч 10 шагат марте жапым налеш. Тыгаяк жапым налеш Китайыште — тушто школьник-влак, МП деч посна, репетитор-влак дене заниматлат[4][5].

Российыште

Мӧҥгысӧ паша нерген икымше гана серымаш XVII курымылан шотлалтеш, тунам Российыште училище-влак почылташ тӱҥалыныт. Фёдор Янковичын «Россий империй калык училище-влаклан Устав»-ым (1786) пуртымо дене класс-урок кышкарым пеҥгыдемдыме: мӧҥгысӧ паша тунемме пашан шуктышаш ужашыже лийын, но тӱҥ шотышто шке йогын дене тунемме да уэш-пачаш тӱен ойлымо сынан (зубрёжко) лийын. Тыгай ончалтыш XX курым тӱҥалтыш марте аралалтын, тунам методист-влак урокын содержанийжым уэш чоҥаш тӱҥалыныт; мӧҥгысӧ паша-влак эркын-эркын ушештарашлан гына огыл, а шинчымашым кучылтмо шотышто ӱзгарыш савырнен[6].

Совет деч варасе жапыште мӧҥгысӧ паша школын ойыраш лийдыме ужашыже семын кодын. XXI курым тӱҥалтыште тудо шинчымашым пеҥгыдемдаш да экзаменлан ямдылалташ йӧн лийын; электрон дневник-влакын да онлайн-платформ-влакын лекмекышт, тудын сынжым вашталтеныт. Ик жапыште МП кугыт кугемын: визымше да кудымшо класслаште тунемше-влак чӱчкыдын МП-м икмыняр предмет дене кок-кум шагат ыштеныт, кугурак класслаште тунемше-влак — эше кужуракын[4][7].

2020-шо ийла тӱҥалтыште уэш мӧҥгысӧ пашан кӱлешлыкше нерген ойлаш тӱҥалыныт. Туныктышо да мер пашаеҥ-влак палемденыт, кызытсе технологий, текст генератор-влакым кучылтын, мӧнгысым тыглай (формально) ышташ йӧным пуа. Кугыжаныш думын председательже Вячеслав Володин 2025 ий августышто увертарен, мӧҥгысӧ пашан «утыжден нелылан кӧра» да искусственный уш-акылын вияҥмыж дене нуно чӱчкыдынак «жапым арам пытарымашке» савырнымылан кӧра кораҥдыман. Тидын годым тудо палемден, шымлыме да усталык паша критике шонымашым чоҥаш полшат, сандене ты йодышым каҥашыман[8].

2025 ий 1 идым гыч Просвещений министерствын 704 № кӱштыкше вийым налын, тудо тунемме кугытым иземда да тӱрлӧ ийготан школъеҥ-влакын мӧҥгысӧ пашаштым ыштыме жапым палемда. Тыге, икымше класслаште да 2-3-шо класслаште тунемше-влаклан МП-м ышташ ик шагат марте жап темлалтеш, 4-5-шо класслаште тунемше-влаклан — кок шагат марте, 6-8-ше — 2,5 шагат марте, 9-11-ше — 3,5 шагат марте. Кагазым Роспотребнадзор  (руш.) (мар. дене пырля ямдылыме[9].

Шонымаш-влак

Педагогике методике почеш, мӧҥгысӧ паша-влакын тӱҥ шонымашышт — урокышто шыҥдарымым пеҥгыдемдымаш, ушештараш да «ситыдымаш»-влакым кораҥдаш. Тыгай паша тунемше-влаклан ӧрдыж полыш деч посна умылымо кӱкшытым тергаш йӧным пуа, шарнаш да вес тема-влаклан ямдылалташ полша. Тудо тыгак туныктышылан, материал мыняр сайын шыҥдаралтын манын, аклаш да умбакыже пашам палемдаш полша[1][10].

Моло сайлыкше — тӱткышым, концентрацийым да темым шымлыме моштымашым вияҥдымаш; йоча шке пашам виктараш да жапым кучылт мошташ тунемеш[2]. Туныктышо-влакын шонымашышт почеш, критике да усталык шонымаш тыгак шымлыме проект да сылнымутым шкевуя лудмаш дене вияҥеш[9]. Кызытсе технологийлан кӧра школъеҥ-влак йӧнан форматым (лудмаш, видеоразбор) ойырен кертыт, тиде йодышым умылымо тӱрлӧ стильым шотыш налаш полша. Шкевуя паша тыгак шкевуя тунемын умылаш (самопознанийлан) полша: самырык-влак шканышт оҥай йодышым сайынрак умылат да ончыкылыкым палемдаш тунемыт[1].

Туныктымо шотышто Госдумысо комитет вуйлатыше Ирина Белыхын шонымашыж почеш, южо предмет, мутлан, сылнымут, класс паша кышкарыште гына тичмашын ок шыҥдаралт — йоча-влакын усталык моштымашыштым вияҥдыше кугытан произведений-влакым лудаш, тыгак мӧҥгысӧ паша улеш[9].

Шылталымаш

Американ психолог Харрис Куперын 2000-ше ийла кыдалне шымлымашыже ончыктен, мӧҥгысӧ пашан кугытшо ден академий сеҥымаш кокласе корреляций пешак изи, да МП-н сайлыкше, тӱҥ шотышто, кугурак класслаште эскералтеш[11]. Кугурак класслаште 18 тӱж. тунемшым шымлымаш ончыктен, МП-н кугу улмыжын тӱҥ амалже-влак — школ программын утыжден кугулыкше да тунемше-влаклан неле материалым шкевуя лончылаш кӱлмыжӧ, тиде чӱчкыдынак тунемме кумылым йомдарымашке конда. Вес шымлымаш, тушто 4,3 тӱж. тунемше шымлалтын, палемден, мӧҥгысӧ пашалан шуко жапым кучылтшо йоча-влак уроклаште чолгарак улыт, но утыжден тургыжланат да тазалыкыштлан эҥгекым ыштат. Тидын годым утыжден пуымо МП изи парышан еш гыч йоча-влакын сеҥымашыштым начаремда, молан манаш гын, нунылан полыш да тунемме йӧн-влак огыт сите, а ача-ава-влакын полышышт, нуно материалым огыт умыло гын, эҥгекым конден кертеш[12][13].

Российысе туныктышо-влак МП-ан кугытшым шинчымашым пуышо кугу программе-влак дене умылтарат. «Туныктышо» профушемын йыжъеҥже Анна Штернбергын мутшо почеш, пеҥгыдемдыме нормо-влак тунемшым «кугу шинчымашым» шыҥдараш кӱштат, тудым мӧҥгысӧ паша деч посна шукташ огеш лий. Педагогын шонымыж почеш, туныктымо пашам шуктышо еҥ-влак коклаште кумда каҥашымашым эртарен, тунемме программым вашталтыман. Просвещений министерстве  (руш.) (мар. пелен мер каҥашын председательже Дмитрий Лутовинов келшен: мӧҥгысӧ пашан тӱшка кугытшо «чынжымак кугу», да тиде МП кугыт шотышто пеҥгыде ой (регламент) уке улмо дене кылдалтын. «Учитель» профушемын председательже Дмитрий Казаков, Просвещений министерствын 2025 ий 1 идым гыч пеҥгыдемдыме 704 № кӱштыкшым каҥашышыла увертарен, у нормо-влакым темлымаш семын гына ончыман, вет кажне школъеҥлан МП ышташ мыняр жап кӱлмым раш палемдаш ок лий[9].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 Что такое ДЗ (домашнее задание): надо ли делать, обязательно ли, зачем выполнять и для чего, 2024-09-20, <https://umschool.net/journal/roditeliam/domashnee-zadanie-v-shkole/>. Тергыме: 14 идым 2025. 
  2. ↑ 1 2 Кто придумал домашнее задание и зачем (руш.). SportZania. Тергыме кече: 14 идым 2025.
  3. ↑ Pinsker, Joe, The Cult of Homework, <https://www.theatlantic.com/education/archive/2019/03/homework-research-how-much/585889/>. Тергыме: 14 идым 2025. 
  4. ↑ 1 2 3 Домашние задания в школе: история, международный опыт, плюсы и минусы, влияние на детей и перспективы отмены в России (руш.). obr.so. Тергыме кече: 14 идым 2025.
  5. ↑ 1 2 Домашнее задание: есть ли в нем необходимость? — Центр развития интеллекта «Пифагорка» (руш.). Центр развития интеллекта «Пифагорка». Тергыме кече: 14 идым 2025.
  6. ↑ Бакулина Е. А., 2010, с. 156—157.
  7. ↑ Педсовет (2008-04-19), Домашнее задание вызывает стресс, <https://pedsovet.org/article/domasnee-zadanie-vyzyvaet-stress>. Тергыме: 14 идым 2025. 
  8. ↑ Володин предложил обсудить отмену домашнего задания для школьников, <https://www.rbc.ru/rbcfreenews/689736209a79475ef2501c1d>. Тергыме: 14 идым 2025. 
  9. ↑ 1 2 3 4 Депутаты подготовили единые требования к домашним заданиям в школах, <https://www.rbc.ru/society/17/08/2025/689f33d49a7947dda2bb1dac>. Тергыме: 14 идым 2025. 
  10. ↑ Нужна ли домашняя работа в школе?, <https://school-of-future.online/blog/dejstvitelno-li-neobhodimo-domashnee-zadanie-plyusy-i-minusy-domashnih-zadanij/>. Тергыме: 14 идым 2025. 
  11. ↑ Стресс, конфликты, переутомление, недосып: почему школам пора отказаться от домашних заданий, <https://chips-journal.ru/reviews/stress-konflikty-pereutomlenie-nedosyp-pocemu-skolam-pora-otkazat-sa-ot-domasnih-zadanij>. Тергыме: 14 идым 2025. 
  12. ↑ Слепухина, Ирина, Учеба без передышки: почему домашние задания могут вредить школьникам, <https://www.techinsider.ru/science/725023-pochemu-domashnee-zadanie-vredit-shkolnikam/>. Тергыме: 14 идым 2025. 
  13. ↑ Cooper H., Robinson J. C., Patall E. A., 2006.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Мӧҥгысӧ_паша&oldid=1231810" гыч налме