Лазырын шуматкечыже
| Лазырын шуматкечыже | |
|---|---|
 Лазырым ылыжтымаш. XV курымысо руш юмоҥа. Руш Кугыжаныш тоштер, Санкт-Петербург | |
| Тӱрлылык | Христиан |
| Ыҥ | Лазырын ылыжмыж нерген шарнымаш |
| Палемдат | православий йӱлам кучышо да католик-влак |
| Кече | Кугу пӱтын кудымшо седмицын шуматкечыже |
| Пайремлымаш | Юмылтымаш |
| Йӱла |
православийыште: послабление в посте на икру |
| Кылдалтын | Господын Иерусалимыш пурымыж дене |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Лазырын шуматкечыже, Шнуй да чыным ойлышо Лазырын шуматкечыже (грек. Σάββατον τοῦ Ἁγίου καὶ Δικαίου Λαζάρου) — Кугу пӱтын кудымшо седмицын шуматкечыже. Христиан-влак тиде кечын Иисус Христосын Лазыр шнуйым ылыжтымыж нерген масакым (чудо) шарнат. (Ин. 11:1-45) тиде чыла колышо-влакын уэш ылыжме ошсыгечын лийын.
Лазыр шуматкечым акрет годсек пайремлаш палемдыме, ты кече Господын Иерусалимыш пурымыжым увертара.
Пайрем йӱла-влак
Лазырын ылыжмыж нерген Иоанн Богослов гына увертара:
Черле ыле ал-могай Лазыр Вифаний гыч, тудо илем гыч, Мария Ден Марфа да акаже [кушто иленыт]. Марияже, кудын Лазыр изаже черле лийын, (лийын тудо, кудо Господьым мир дене шӱралтен да тудын йолжым шке ӱпшӧ дене ӱштылын). Акаж ден шӱжарже-шамыч каласаш колтеныт: Ой, Юмыжат! теве кӧм йӧратет, черле. Иисус, тидым колынат, каласен: тиде чер колашлан огыл, но Юмын чапшылан, тидын гоч Юмын эрге чаплана. Иисусшо Марпам да акажым да Лазырым йӧратен.
Иисус Вифанийышке кайымыж годымак пален: Лазыр колен, но садак тунемше-влак дене ошкылын, «те ӱшаныза» манын. (Ин. 11:15). Корнышто нуным Марпа вашлийын, тудо Юмын йомыжлан вашештен: «Мый ылыжтарыше да илыш улам; Мылам ӱшаныше кола гынат, тырла. Мыланем ӱшаныше кеч-кӧат ок коло курымеш. Ӱшанет мо тидлан? вашештен: «Ой, Юмыжат! Мый ӱшанем: Тый Христос, Юмын Эргыже, ончыкылык тӱняшке» (Ин. 11:25-27).
Лазырын колоткаж деке кайымыж годым Иисус шортын колтен, тидым ужшо иудей-влак «Ончо, кузе тудо тудым йӧратен» маныныт. Лазырьым тойымо пещер деке миен шумекышт, кӱм налын кудалтеныт, Иисус кумалаш тӱҥалын:
Ачай! Колметлан тау. Мый паленам: тый Мыйым эре колат; но тыгодымак тыште шогышо калыклан каласе: Тый Мыйым колтышыч. Тидым каласенат, кугу йӱкшӧ дене кычкыралын: Лазыр! кай теве.
Тиде мут деч вара пещер гыч тырлыше Лазыр лектын, «кидге-йолге тойымо тӱтыра дене пӱтырналтше». Иисус тудым рудаш кӱштыш. Иоанн Богослов кузе увертара, тидым ужшо-влак Иисуслан Мессий семын ӱшаненыт, но фарисей-влак лӱдын «тиде кече гыч Тудым пушташ шоненыт» (Ин. 11:53).
Юмылтымаш
Православий черке
Лазыр шуматкечын службыжо Пӱтӧ Триод дене ышталтеш. Эрденысе кумалмаш рушарня эрденысе гаяк, туштыжо полиелей ок муралт, а Непорочным лудыт, тиддеч вара ругарня годсо тропарь муралтеш: «Юмо сугыньло, туныкто мыйым шке пыдалмашетлан». Вара седален, Евангелие ок лудалт, седален деч вара «Христосын тырлымыжым ужшо-влак» муралтеш, 50-шо Псалом да вигак канон (мурым) мура, эр кумалмаш Кугу чапмут муралтеш. Иоанн Золотоустын литургийже ышталтеш да тушан Кумшнуй олмеш «Христос ыресеш Ыреслалтше, Христослан эҥерта» муралтеш.
| Черкыславянла[1] (транслитераций) | Рушла | грекла[2] | |
|---|---|---|---|
| Пайремын тропарьже | О́бщее воскресе́ние пре́жде Твоея́ стра́сти уверя́я, из ме́ртвых воздви́гл еси́ Ла́заря, Христе́ Бо́же. Тем же́ и мы, я́ко о́троцы побе́ды зна́мения нося́ще, Тебе́ победи́телю сме́рти вопие́м: оса́нна в вы́шних, благослове́н Гряды́й во и́мя Госпо́дне. | В общем воскресении прежде Твоего страдания удостоверяя, из мёртвых воздвиг Ты Лазаря, Христе Боже. Потому и мы, как дети, держа символы победы, Тебе — Победителю смерти воззовём: «Осанна в вышних, благословен Грядущий во имя Господне!» | Τὴν κοινὴν Ἀνάστασιν πρὸ τοῦ σοῦ Πάθους πιστούμενος, ἐκ νεκρῶν ἤγειρας τὸν Λάζαρον, Χριστὲ ὁ Θεός· ὅθεν καὶ ἡμεῖς ὡς οἱ Παῖδες, τὰ τῆς νίκης σύμβολα φέροντες, σοὶ τῷ Νικητῇ τοῦ θανάτου βοῶμεν· Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος, ἐν ὀνόματι Κυρίου. |
| Пайремын кондакше | Всех ра́дость Христо́с, И́стина, Свет, Живо́т и ми́ра Воскресе́ние, су́щим на земли́ яви́ся Свое́ю бла́гостию, и бысть о́браз Воскресе́ния, всем подая́ Боже́ственное оставле́ние. | Христос, всем радость, истина, свет, жизнь миру, воскресение, на земле живущим явился по Своей благости и стал образом воскресения, всем подавая Божественное прощение. | Ἡ πάντων χαρά, Χριστὸς ἡ ἀλήθεια, τὸ φῶς ἡ ζωή, τοῦ Κόσμου ἡ ἀνάστασις, τοῖς ἐν γῇ πεφανέρωται, τῇ αὐτοῦ ἀγαθότητι, καὶ γέγονε τύπος τῆς ἀναστάσεως, τοῖς πᾶσι παρέχων θείαν ἄφεσιν. |
Католик черке
 | Этот раздел статьи ещё не написан. |
Калык йӱла
Шертне шуматкечын (Лазыр рушарнян) шертньым тодылыт[3]. Кастене «ваий» (пальме укшым) сугыньлен, шнуй вӱдеш сотемдарат. Славян эллаште нуным шертне укш-влак алмаштат. Тылеч посна серб-влакын сотемдарыме шертне укшеш изи оҥгырым пижыктыме йӱла шарлен.
Руш-влак шуматкечын пӱрым, шемшыдаҥ мелнам, пучымышым, кол-чыве шӱрым ямдыленыт. Пелйӱд жапыште ӱдыр-рвезе-влак сурт еда мурен коштыныт. Капка ончылно кычкыреныт: «поч, поч, самырык, шертне дене кыраш, тазалыкым ончычсо деч шукырак пуаш!» Пӧртыш пурымеке, малыше-влакым шертне укш дене переныт: «Шертне укш, шинчавӱд лекмеш кыре!», «Эр кынел, тагам кыре!», «Таза лияш манын, кырена» (Пензе губернийысе Ола уезд)[4].
Болгар ден гагауз-влак Лазырын шуматкечынже, Шертне рушарня деч ончыч шошымсо ӱдырым лазыртыме йӱлам шуктеныт (болг. лазарки, гаг. lazari), ты йӱла таче мартеат аралалт кодын. Лазыртеныт шым-лу ияш ӱдыр-влакым, нуным лазарке маныныт. Нуно, кум еҥан тӱшка, сурт еда мурым мурен коштыныт. Ик лазаркаже «оръеҥым» модын. Тудын чурийжым молгунамсе семынак кӱчык фата але шовыч дене петыреныт. Нунылан кӱчымӧ муно да тыгыде окса дене тауштеныт[5].
Грек-влак йӱла почеш Лазыр шуматкечын «лазаракиям» («лазарчик-влак») — тамле руаш дене ыштыме антропорф сынан печеньым кӱэштыт.
Тыгак ончо
Палемдымаш
- ↑ Богослужебные книги на славянском. Постная Триодь, Суббота святаго и праведного Лазаря. Тергыме кече: 19 вӱдшор 2022. Архивлыме 19 вӱдшор 2022 ий.
- ↑ Богослужебные книги на греческом. Постная Триодь, Суббота святаго и праведного Лазаря (недоступная ссылка)
- ↑ Рыженков, 1991.
- ↑ Толстой, 1995, с. 336—338.
- ↑ Квилинкова Е. Н., 2001
Литератур
- Богослужение православной церкви (репринтное издание 1912 года). — М.: Даръ, 2005. — С. 363—364.
- Текст службы в субботу ваий. Песнопения Триоди Постной
- Квилинкова Е. Н. Календарные обычаи и обряды гагаузов. // Вести Гагаузии. — 9, 16, 23 октября 2001 г.
- Рыженков Г. Д. Народный месяцеслов: пословицы, поговорки, приметы, присловья о временах года и о погоде. — М.: Современник, 1991. — 129 с. — ISBN 5-270-01376-2.
- Вербное воскресенье / Толстой H. И. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 1995. — Т. 1: А (Август) — Г (Гусь). — С. 336—338. — ISBN 5-7133-0704-2.
