Крым Республикын кечыже
| Крым Республикын кечыже | |
|---|---|
 | |
| Тӱрлылык | Крым Республикын калыкле пайремже |
| Официал | Крым Республикын кечыже |
| Кече | 20 шорыкйол |
Крым Республикын кечыже — кугыжаныш пайрем, Республикыште ий еда 20 январьыште палемдалтеш.
2009 ийыште тӧнежлыме. 2014 ийыште Крымын РФ деке ушнымо деч вара вигак пелотросо кучемъеҥ-влак тиде кечым «Крым Республикысе пайрем да шарнымаш кече-влак» тӧртыкыш пуртеныт[1].
Эртык
1945 ий 30 июньышто, крымысе калык-влакым кусарыме (депортаций) деч вара, СССР Кӱшыл каҥаш президиумын кӱштымыж почеш Крым автоном ССР РСФСР кышкарыште улшо Крым областьыш савырнен. 1954 ий февральыште КПСС-ын икымше секретарьже Никита Хрущевын темлымыж почеш Крым Украин ССР-ын кышкарышкыже пуалтын[2].
1991 ий декабрьыште СССР шаланен. УССР пӱтынь Украинысе референдумым эртара. Украинын эрыкан улмыжлан 54% крымчан-влак йӱкленыт, — тиде республикын чыла кундемлаж коклаште эн изи чот лийын. Россий Федерацийысе йотэл паша шотышто министерствын шонымыж почеш, йодыштмашым эртарыме годым СССР-ын 1990 ий 3 апрельыште лукмо тӧртыкын 3 лончыжым пудыртымо, тудын почеш Крым АССР-ыште автономийын СССР кышкарыште але ушемысе республике гыч лекше Украин ССР улмо шотышто посна плебисцитым (калык йӱлымашым) эртараш кӱлын[3].
2014 ий 11 мартыште Украинысе савырголтыш деч вара Крымын Кӱшыл каҥашыже да Севастополь оласе каҥаш Крымысе Автоном Республикын да Севастополь олан эрыкан улмыж нерген декларацийым луктыныт[4]. 2014 ий 30 мартыште пелотрон у историйыштыже кокымшо гана референдумым увертареныт. Тудын иктешлымыж почеш Россий дене ушнаш 95% утла калык йӱклен, Украинын кышкареш автономийым кумдаҥдаш 3 % деч шагалрак[5].
Референдумын лектышыжым 17 мартыште Крым да Севастопольысе орган-влак тӧртыкаҥденыт. Тиде кечынак РФ президент В. В. Путин Крым Республикын эрыкан кугыжаныш улмыж нерген (тудын кышкарыште Севастополь посна статус дене пайдаланен) кӱштыкеш кидпалым пыштен[5]. 2014 ий 18 мартыште Россий Федераций президент Владимир Путин, Крым вуйлатыше-влак да Севастопольын мэрже Крымым Россий Федераций кышкарыш налме шотышто Договореш кидпалым пыштеныт, тидын ден келшышын Россий Федерацийын кок у субъектше шочын — Крым Республике да федерал значениян Севастополь ола[6].
2016 ийыште Крым Республикым вуйлатыше Сергей Аксёнов каласен[7]:
1991 ийысе референдум крымысе мландыш Крымысе шошын нӧшмыжым ӱден.
Тиде мемнан, мӧҥгыш — Российыш — пӧртылмӧ, кужу да неле корныштына икымше ошкыл лийын!
Тудо 2014 ий 16 мартыште историеш кодшо референдум дене мучашлалтын, тыште историйысе Шочмо эл дене ушнашлан 97% крымъеҥ-влак йӱкленыт. Ик ий коклаште эртарыме кок йодыштмаш, — да кок икгайрак лектыш: 93% да 97 %. Тиде тамга гае (знаковое) келшен толмаш! Тиде мемнам теве мо шотышто ӱшандара: чон кӧргӧ, тӱвыра да уш-акыл дене Крым эре Россий пелен улеш.
Пайрем йӱла
| День Республики Крым | |
|---|---|
 | |
| Кече | 20 шорыкйол |
Йӱла почеш 20 январьыште кундемысе вуйлатыше-влак чыла крымъеҥым пайрем дене саламлат, а республикыште пайремле вашлиймаш-влак эртат. Крым Республикын кечыжым пелотрошто веле огыл, Российын моло кундемлаштыжат палемдат. Тӱрлӧ олалаште концерт эртаралтеш, урем-влак тисте да тулсавыш дене сӧрастаралтыт, а кастене салютым колтат[4].
2023 ийыште Крым Республикын кечыжым Москошто ВДНХ-ан «Россий» Тӱнямбал ончер-форумышто пайремленыт. Кундемысе стенд пелен сеҥымаш нерген каласкалыше 387-ше презентаций, 6 210 мастер-класс, 3 050 конкурс, викторин, лотерей да тӱжем наре лӱмлӧ айдеме дене вашлиймаш, 665 виртуал экскурсий эртеныт[8].
2024 ийыште Республикысе кече лӱмеш Ялта ӱмбалне 20 метр кужытан крым тистым нӧлталыныт[9].
Палемдымаш
- ↑ ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ КРЫМ О праздниках и памятных датах в Республике Крым (руш.). Государственный совет Республики Крым (24 теле 2014).
- ↑ История Крыма. Досье - ТАСС, 2014-04-25, <https://tass.ru/info/1012331>. Тергыме: 25 теле 2024.
- ↑ На референдуме 1991 года крымчане голосовали за автономию Крыма в составе России и были обмануты – Иоффе. www.c-inform.info. Тергыме кече: 25 теле 2024.
- ↑ 1 2 День Республики Крым 2024: традиции, праздничные мероприятия и история полуострова, 2024-01-19, <https://ren.tv/longread/1067479-den-respubliki-krym-traditsii-prazdnovaniia-i-istoriia-poluostrova>. Тергыме: 25 теле 2024.
- ↑ 1 2 Крым провозглашен независимым суверенным государством – Республикой Крым (руш.). crimea.gov.ru. Государственный Совет Республики Крым (17 ӱярня 2014). Тергыме кече: 25 теле 2024.
- ↑ Подписан договор о принятии Крыма и Севастополя в состав России, 2014-03-18, <https://ria.ru/20140318/999999538.html>. Тергыме: 25 теле 2024.
- ↑ На референдуме 1991 года крымчане голосовали за автономию Крыма в составе России и были обмануты (руш.). glava.rk.gov.ru. КрымИнформ (19 шорыкйол 2016). Тергыме кече: 25 теле 2024.
- ↑ Крым стал регионом-лидером на выставке-форуме «Россия», 2024-07-15, <https://simferopol.bezformata.com/listnews/krim-stal-regionom-liderom/134046687/>. Тергыме: 25 теле 2024.
- ↑ 20-метровый флаг Крыма развернули над Ялтой в честь Дня республики (руш.). crimea24tv.ru. Крым 24 (20 шорыкйол 2024). Тергыме кече: 25 теле 2024.