Кавказ сареш колышо-влакым шарныме кече
Сӱретче Аурелийын сӱретш., Б. Едиджын «Черкес-адыга-влак XVII–XIX курымласе европысо сӱретче-влакын сӱретыштышт» книгаж гыч. Майкоп, 2009 ий.
XIX курымысо Кавказ сар нерген шарныме да ойганыме кече[1] але Кавказ сареш колышо-влакым шарныме кече (адыг. Шъыгъо-шӏэжъ маф, кабард.-черк. Щыгъуэ-щӏэж махуэ, абх. Амҳаџьырра амш, абаз. Хъмаштылра мшы) — ий еда 21 майыште адыгей-абхаз калык-влакын Кавказ сарыште колышо кугезыштым шарнен ойганыме кечышт.
Кечым ойырымо негызлан 1864 ий 21 майыште генерал П. В. Граббын курыкысо калык-влакым сеҥыме лӱмеш Кбаадаште (Красная Поляна) сарзе парадым эртарымыжым шотыш налме. Тыгеракын, шуко вӱрым йоктарыше Кавказ сар пытен, тидын дене Россий империй Йӱдвел Кавказын кумдыкшым пӱтынек шканже поген налын.
Ончычсо историй
Курыкласе пудыранчыкым пызыралмеке, Касвел Кавказысе лишыл родо-тукым калык-влаклан (адыгей, абазин, абхаз, убых-влаклан) Российын подданствыжым налын, руш сарланыше ведомствын эскерымыж дене, курык ден серым кудалтен, Кубаньысе улак лапыш куснаш, але ик шӱлышан Осман империйыш куснен каяш темленыт. Сар деч вара илаш кодшо черкес калыкын кугу ужашыжым, пеш кугу мухаджирство дене шочмо кундемже гыч депортироватленыт. Тыге Ончыл Азийысе эллаште да Балканыште шуко чотан черкес диаспор-влак шочыныт. А депортаций жапыште тӱшка калыкын иктеш погынымыжлан, писын поктылмылан, тыгак вашлийше элыште куснымо пашам шотдымын эртарымылан кӧра (Осман империй), мухаджир-влакын кугу тӱшкаже колен.
Кызытсе жап
Россий Федерацийын кум республикыштыже[2], черкес-влакын (титул наций) тӱшкан илыме кундемыште (Адыгея[1], Кабардино-Балкарий[3] да Карачаево-Черкесий)[4], 21 май официальнын шарныме кече улеш, каныш кечылан шотлалтеш. Краснодар кундемын черкес ауллаштыже тиде кечын тыгак тӱрлӧ шарныктыш мероприятий-влак эртат. Тичмашнек огыл шотлымо Абхазий Республикын Виктерже 21 майым тыгак кугыжанышын шарныме да ойганыме кече семын официаллын увертарен[5] (2011 ий марте тудым 31 майыште эртареныт).
Шарнымаш кече тыгак кугу черкес диаспор улмо эллаште, Германийыште, США-ште, Иорданийыште да Лишыл Эрвелысе моло эллаште, митинг да таҥтошкал эртымаш дене кумдан палемдалтеш.
Пӱтынь российысе федерал кучем республикыласе верысе кучемын да калыкле ушем-влакын («Адыгэ Хасэ» да моло) 21 майым шарнымаш да ойганыме кече семын палемдымыштым тыматлынлат. Тиде кече вашеш адыгей да абхаз калыкле каҥаш-влак шке калыкыштын тӱрлӧ пӱсӧ йодышыжым каҥашат.
Галерей
Нальчикысе таҥтошкал эртымаш
Майкопысо таҥтошкал эртымаш
Турцийыште диаспор-влакын шарнымашан таҥошкылмышт
Стамбулышто Таксим кумдыкышто шарнымашан таҥошкылмаш
151 ий темме лӱмеш Сухумийысе стенд
Израильысе пырдыж возыктыш черкес-влакын шарнымаш да ойганыме кечыштлан пӧлеклалтын
Тыгак ончо
Палемдымаш
- ↑ 1 2 О праздничных и памятных днях республики Адыгея. Тергыме кече: 5 ӱярня 2017. Архивлыме 29 идым 2019 ий.
- ↑ 21 мая День памяти и скорби – Адыгея, Кабардино-Балкария, Карачаево-Черкесия. Тергыме кече: 5 ӱярня 2017. Архивлыме 15 пеледыш 2020 ий.
- ↑ Праздничные (нерабочие) и памятные дни по Кабардино-Балкарской Республике. Тергыме кече: 5 ӱярня 2017. Архивлыме 6 ӱярня 2017 ий.
- ↑ Жители Карачаево-Черкесии почтили память жертв Кавказской войны. Тергыме кече: 5 ӱярня 2017. Архивлыме 6 ӱярня 2017 ий.
- ↑ Жители Карачаево-Черкесии почтили память жертв Кавказской войны. Тергыме кече: 5 ӱярня 2017. Архивлыме 6 ӱярня 2017 ий.