Иоанн Предтечын Роштожо
| Иоанн Предтечын Роштожо | |
|---|---|
 Иоанн Предтечын Роштожо (Шочмыжо) | |
| Тӱрлылык | христиан |
| Ышталтын | Иоанн Предтечым шнуй Елисаветан ош тӱняш шочыктымо лӱмеш |
| Кече | 24 пеледыш (7 сӱрем) — Православий черкыште, 24 пеледыш — Католик черкыште |
| Пайремлымаш | юмылтымаш |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Иоанн Предтечын Роштожо (Шочмыжо) — христиан пайрем кокла гыч иктыже, тудо шоҥго ача-ава — шнуй Захариян да Елисаветан эргышт — варажым Иоанн Тынеш Пуртышо (вес семынже Предтече) лийше — лӱмеш пеҥгыдемдыме пайрем.
Иоанн Тынеш Пуртышын Роштожо (Шочмыжо) лӱмеш пайрем — православий черке кечышотышто улшо ик эн шагал пайрем кокла гыч иктыже, кунам чапланыше еҥын шочмыжо пайремлалтеш. Чынак, моло православий пайрем лӱмыштӧ «рошто» (шочмаш) мут улыжат кок гана веле вашлиялтеш — Христосын Шочмыжо да Пеш чот Шнуй Шочынаван Шочмыжо пайрем-влак нерген ойлалтеш.
Католик черкыште пайрем эн кӱкшӧ ранган — кугу пайрем.
Евангелийысе ойлымаш
Иоанн Предечын Шочмыжым ик евангелист веле сӱретшен возен. Тиде событий нерген ойлымым ме Лука деч Евангелийын 1-ше йыжыҥыштыже муына. Тиде ойлымо почеш, Иоанн Предтечын ачаж ден аваже Захария ден Елисавета лӱман лийыныт, Иродын, Иудей кугыжан, жапыште иленыт, тыгодым Захария священник лийын (Лк. 1:5). Нуно коктынат чын илыше лийыныт, кугу ийготыш шуыныт, но йочашт лийын огыл (Лк. 1:5-7). «Еврей-влакын йочадымылыкышт кугу ойгылан, эсогыл намыслан шотлалтын»[1], садлан, кузе евангелист каласкала, вате-марийын йочашт уке улмылан кӧра «еҥ-влак игылт вурсеныт» (Лк. 1:25) да вате-марий йочам пӧлеклаш юмылан кумалыныт, кумалмышт колалтын (Лк. 1:13).
Захария храмыш мийымыж годым (Лк. 1:8-9) суксым ужын (Лк. 1:11) да тудын деч ончылгоч шижтарыме ойым налын: эрге шочмо нерген; тудлан могай лӱмым пуымо нерген; тудын шочмыжо Захарияланат, тыгак Израиль калыкын шуко шочшыжлан могай куаным кондымыжо нерген; эрге Господь ончылно пеш кугу лийме нерген; тудын эргыжын ончыкылык миссийже — «ямдылыме калыкым Господьлан оныкташ» миссийже нерген (Лк. 1:13-17).
Захария шоҥго улмыжлан кӧра мом колмыжлан ӱшанен огыл, сандене, колмо ойын чынжым пеҥгыдемдаш манын, Архангел Гавриил тудын мутланыме йылмыжым налын (Лк. 1:18-20, 22). Захариян храмыште службо кечылаже эртымек, тудын ватыже мӱшкыраҥын (Лк. 1:23-24) да, жап шумеке, эргым ыштен (Лк. 1:57). Туге гынат Захария деке мутланен моштымо йылмыже эргыжын шочмо кечынже огыл, а азалан лӱмым пуымо нерген мут лекме годым веле, кандашымше кечылан, пӧртылын (Лк. 1:59-64).
Пайрем кече
Иоанн Предтечын Шочмо кечыжым Иоанн ден Христос коклаште ийгот ойыртем 6 тылзе улмо нерген Евангелийыште ойлымо негызеш шотлен лукмо[2]. Пайрем кеҥежымсе кечын тура улмыж деке лишке лийын, молан манаш гын Христосын Шочмыжо теле дене келыштаралтын. Тыгеракын, Христосын Шочмыж деч вара волгыдо кече кужыт ешаралташ, а Иоаннын Шочмыж деч вара иземаш тӱҥалеш (Иоаннын мутшо дене келшышын: «Тудлан[3] кушкаш тӱналман, а мыланем иземаш кӱлеш», Ин. 3:30) ончо).
Православий черке-влак шукынжо юлиан кечышот почеш илымылан кӧра кызытсе жапыште Иоанн Предтечын Шочмо кечыже нунын 7 июльлан логалеш, сандене Российыште да икмыняр моло эллаште пайрем кечын тура шогымыжын астрономийлык келшен толмыжым йомдарен. Григориан датировко почеш илыше эллаштат астрономийлан пеҥгыдын келыштаралтмаш уке — Иван кечым тушто 24 июньышто палемдалтыт.
Германийыште пайремлымаш
Кокла курымлаште пӱтынь Германий мучко йӱлалык тулотым ылыжтеныт, Реформаций деч вара да протестант кундемлаштат, мутлан, Саксонийыште. Шнуй Иоанн Тынеш Пуртышын Кечыжым пайремлымаш шуко шотышто кеҥежымсе кече тура шогымо кече (22 июнь) дене иктеш лийын[4]. Калык ой почеш, тулото гоч тӧрштылмаш да вольыкым тудын вошт поктен лукмаш айдемым да вольыкым чер да локтымаш деч аралаш полша. Эмлаш манын, Германийын ятыр кундемлаштыже ожно черле йоча-влакым тулото деке конденыт. Ӱшанымаш почеш, тулото гыч налме, пӧртыштӧ аралыме тулвуй-влак пожар деч араленыт. Аралашлан тыгак тулото гыч ломыжым вольык кочкышыш оптеныт. Кечым кугун пагалыме дене чоҥгата гыч йӱлышӧ тыртышым, тегытан печкем, йӱлышӧ дискым кече пале семын пӧрдыктен волтымо йӱла кылдалтын[5].
Иоанн Тынеш Пуртышын Кечыжым палемдыме йӱлаште кугу рольым тӱрлӧ шудо шуктен, нунын кокла гыч южыжым шнуйын лӱмжӧ дене «Иван шудо» маныныт. Кажне вершӧыштӧ шке «Иван шудыжо» лийын, чӱчкыдынжӧ тиде вӱршудо, Тюрингийыште арнике улмаш, тудым мазь ышташ кучылтыныт, эмлыме сомыллан тыгак мачывучым да моло шудым погеныт. Ӱшанымаш почеш, тиде кечын погымо да черкыште святитлыме шудо еҥ-влакым чер деч, пӧртым тӱтан ден пожар деч араленыт. Пурымо омса ӱмбалан сакыме тыгай шудо букет але аршаш вувер-влаклан пӧртыш пураш корным петырен. Тиде пайремым посна кочкышым шолтымо дене палемденыт, Баварийыште, мутлан, але мартеат «кюхельн» манме когыльым кочмо йӱла шарлен, тудын кӧргыжӧ кум, шым але индеш тӱрлӧ ешартышан лиеш, нунын коклаште кочкаш йӧршӧ кугырӱдывондын иктаж ойыртемалтшыже лийшашак. Тиде пайремын йӱлаштыже кӱлешан сомылым вӱд шукта, мутлан, ритуал йӱштылмаш, молан манаш гын тиде кечын вӱд юзо виян лийын кертеш маныт[6].
Канадыште пайремлымаш
Ӱлыл Канадыште Иоанн Тынеш Пуртышын Кечыжым пайремлымаш патриот пайремышке савырнен да Квебекын Калыкле пайремже дене ик кечын эртаралтеш.
Юмылан кумал жаплымаш
Православий черкыште Иоанн Предтечын Шочмыжо пеш кугу пайрем-влак радамышке пура (латкок пайрем радамыште огыл) да Христосын Шочмыжо (Рошто) деч куд тылзе ончыч, 24 июньышто (7 июльышто) пайремлалтеш. Тиде кече эре Петро пӱтылан логалеш.
Иоанна Предтечын Шочмыжо — православий черке кечышотышто ик эн шагал пайрем-влак гыч иктыже, кунам чапланыше еҥын шочмыжо пайремлалтеш. Чынак, Православий Черке пайрем-влак лӱмыштӧ ме «рошто» (шочмаш) мутым кум гана веле вашлийына: Христос Рошто, Пеш чот Шнуй Юмынаван Рошто да Иоанн Предтечын Роштожо (Шочмыжо). Тиде факт шкеже Православий Черкын пагалыме шнуй-влак коклаште Иоанн Предтечын поснак шкешотан верже нерген пеҥгыдемден ойла.
Православий черкын юмылан кумалме книгалаштыже пайремын тӱрыс лӱмжӧ: честный чапле пиямбар, Предтече да Иоанн Тынеш Пуртышын Шочмыжо (акр.-грек Τὸ Γενέσιον τοῦ τιμίου ἐνδόξου Προφήτου Προδρόμου καὶ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου). Пайрем водын кастене йӱдвошт малыдыме службо эртаралтеш. Пайремын стихирже-влакым тӱрлӧ гимнограф-влак возеныт: Иоанн монах, Анатолий, Иерусалимысе Андрей, Кассия монахине; VIII курымышто Иоанн Дамаскин тиде пайремын канонжым возен, кокымшо каноным Критысе Андрей возен.
| Грекла | Черкыславянла (транслитераций)[7] | Марла[7] | |
|---|---|---|---|
| Пайрем тропарь, 4-ше йӱк (Ἦχος δ') | Προφῆτα καὶ Πρόδρομε, τῆς παρουσίας Χριστοῦ, ἀξίως εὐφημῆσαί σε οὐκ εὐποροῦμεν ἡμεῖς, οἱ πόθῳ τιμῶντές σε· στείρωσις γὰρ τεκούσης, καὶ πατρὸς ἀφωνία, λέλυνται τῇ ἐνδόξῳ, καὶ σεπτῇ σου γεννήσει, καὶ σάρκωσις Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, κόσμῳ κηρύτεται. | Проро́че и Предте́че прише́ствия Христо́ва, досто́йно восхвали́ти тя недоуме́ем мы, любо́вию чту́щии тя: непло́дство бо ро́ждшия и о́тчее безгла́сие разре́шися сла́вным и честны́м твои́м рожде́ством, и воплоще́ние Сы́на Бо́жия ми́рови пропове́дуется. | Христос толмын Пиямбарже ден Предтечыже, ме, тыйым йӧратен жаплыше-влак, ӧрына, кузе тыйым чап дене мокташ: вет тыйым шочыктышын исырлыкше да ачатын кутырен кертдымыже тыйын пешак чапле да шнуйлык шочмет дене мучашлалтын, да Юмын Эргыжын капланымыже нерген тӱнялан увертаралтеш. |
| Пайремын кондакше, 3-шо йӱк (Ἦχος γ') | Ἡ πρὶν στεῖρα σήμερον, Χριστοῦ τὸν Πρόδρομον τίκτει, καὶ αὐτὸς τὸ πλήρωμα, πάσης τῆς προφητείας· ὄνπερ γάρ, προανεκήρυξαν οἱ Προφῆται, τοῦτον δή, ἐν Ἰορδάνῃ χειροθετήσας, ἀνεδείχθη Θεοῦ Λόγου, Προφήτης Κήρυξ ὁμοῦ καὶ Πρόδρομος. | Пре́жде непло́ды днесь Христо́ва Предте́чу ражда́ет, и той есть исполне́ние вся́каго проро́чества: Его́же бо проро́цы пропове́даша, на Сего́ во Иорда́не ру́ку положи́в, яви́ся Бо́жия Сло́ва проро́к, пропове́дник, вку́пе и Предте́ча. | Ондакше исыр улшо кызыт Христосын Предтечыжым шочыкта, да тудо — чыла ончык ужмын шукталтмашыже: молан манаш гын, кидым Иорданыште Тудын ӱмбак пыштен, Кӧм пиямбар-влак ончылгоч увертареныт, Юмын Мутшо семын, проповедник семын да тидын дене пырля Предтече семын толын. |
| Пеш кугун моктымаш | — | Велича́ем тя, Предте́че Спа́сов Иоа́нне, и чтим е́же от непло́дове пресла́вное рождество́ твое́. | Чапетым нӧлтена, Утарышын Предтечыже Иоанн, да исыр ават деч Тыйын чапле шочметым жаплена. |
Иоанн Предтечылан пӧлеклыме моло пайрем-влак
Иоанн Тынеш Пуртышо лӱмеш тыгак тыгай пайрем-влак пеҥгыдемдалтыныт (граждан кечышотышто могай радам дене улмышт почеш каласыме):
- 7 (20) январь — Иоанн Предтечын Соборжо;
- 24 февральыште (9 мартыште) високос ийыште, 24 февральыште (8 мартыште) високос ийыште — Иоанн Предтечын икымше да кокымшо гана Вуйым Мумыжо.
- 25 май (7 июнь) — Иоанн Предтечын кумшо гана Вуйым Мумыжо;
- 29 август (11 сентябрь) — Иоанн Предтечын вуйжым Руал Шуымаш;
- 23 сентябрь (6 октябрь) — Иоанн Предтече дене мӱшкыраҥмаш;
- 12 (25) октябрь — Иоанн Предтечын Пурла Кидшым вес вере кусарымаш;
- Кажне кушкыжмын, страстной манме арнян да моло пайрем дене лачеш толмышт деч посна.
Славян йӱла
Пайремын славян калык лӱмжӧ-влак[8]: Иван Купала, Иван кече, Иван Пеледышан, Иван Шудылык, Иван Шудан, Иван Юзылышо, Иван Йӧратыше, Иван Яндар Могыран, Иван Весела, Йыван Йӱштылшӧ, Иван Лопшудан, Иван Келанен Коштшо, Иван Выньыкан, Иван-кӱдырчызӧ. Йӱлаш пурымо почеш тыге шотлалтеш: Русьышто Иоанн Предтечын Шочмо христиан пайрем «славян-влакын кеҥежымсе кечывӧрдемым чапландарыше Купало чий йӱла пайрем дене ушнен»[9].
Пайремын лӱмжым ондак Купала але Купало чий вера юмын лӱмжӧ дене кылденыт, кеч тыгай юмын лиймыже шотышто ӱчашымаш лектеш (ик негызше тыгай: тиде «юмо» нерген икымше гана ушештарымаш XVII курымысо курымсерымашыште уло). Тиде амаллан кӧра утларак чын семын тыгай умылтарымаш шотлалтеш, кудылан келшышын Иван Купалан лӱмжӧ Иоанн Тынеш Пуртышын лӱмжын славян калыкысе вариантлан шотлалтеш (грек. Ιωάννης ο Βαπτιστής)[10], вет Иоаннын эпитетше — грек. βαπτιστής — «йӱштылтышӧ, вӱдышкӧ чыкен лукшо» семын кусаралтеш.
Палемдымаш
- ↑ Бездетность // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона
- ↑ Иоанн Предтеча // Православная энциклопедия. — М., 2010. — Т. XXIV : «Иоанн Воин — Иоанна Богослова Откровение». — С. 528—577. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 978-5-89572-044-8.
- ↑ Иисусу Христу
- ↑ Древнерусское название: солнцеворóт.
- ↑ Культура Германии, 2006, с. 478.
- ↑ Культура Германии, 2006, с. 479.
- ↑ 1 2 7 июля 2013: Рождество Иоанна Предтечи. Архивысе копий 17 теле 2014 гыч на сайте журнала «Фома»
- ↑ Иван Купала | РЭМ. Тергыме кече: 9 сӱрем 2014. Архивлыме 14 сӱрем 2014 ий.
- ↑ Рождество Иоанна Предтечи. Архивысе копий 14 сӱрем 2014 гыч (недоступная ссылка с 14-06-2016 [3739 дней]) // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002.
- ↑ Фасмер М. Этимологический словарь русского языка. Т. II. С. 419; Этимологический словарь славянских языков. Вып. 12. М., 1985. С. 60.
Литератур
- Маркина Л. Г., Муравлёва Е. Н., Муравлёва Н. В. ДЕНЬ СВ. ИОАННА-КРЕСТИТЕЛЯ (ПРЕДТЕЧИ) // Культура Германии: лингвострановедческий словарь: свыше 5000 единиц / под общ. ред. проф. Н. В. Муравлёвой. — М.: АСТ, 2006. — С. 478—479. — 1181 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-038383-5.
- Синаксарь на Рождество святого Иоанна Предтечи и Крестителя Господня // Жития святых на русском языке, изложенные по руководству Четьих-Миней свт. Димитрия Ростовского : 12 кн., 2 кн. доп. — М.: Моск. Синод. тип., 1903—1916. — Т. X: Июнь, День 24.
- Слово св. Иоанна Златоуста на Рождество святого пророка, предтечи и крестителя Господня Иоанна // Жития святых на русском языке, изложенные по руководству Четьих-Миней свт. Димитрия Ростовского : 12 кн., 2 кн. доп. — М.: Моск. Синод. тип., 1903—1916. — Т. X: Июнь, День 24. — С. 527.