Беларусь Республикын эрык кечыже

Беларусь Республикын
эрыкан кечыже
Беларусь Республикын; эрыкан кечыже
	; Белоруссийын почто маркыже.
Тӱрлылык	Эрыкан кече
Официал	Беларусь Республикын президентшын декретше
Вес семын	Республикын кечыже
Ыҥ	Йошкар армийын немыч войска деч Минскым налмыже (3 июль 1944)
Ышталтын	1996 ий 11 теле
Палемдат	Кышкар:Флагификация/Беларусь Республике
Кече	27 сӱрем (1991—1996),; 3 сӱрем (1997 — к. ж.)
Пайремлымаш	ий еда
Йӱла	парад, концерт, фейерверк-влак
Кылдалтын	Кугу Ачамланде сар жапыште (1941—1945), 1944 ий 3 июльышто, Йошкар армийын герман войска деч Минскым налмыж дене
	РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

«Беларусь Республикын эрыкан кечыже» (белор. Дзень Незалежнасці Рэспублікі Беларусь), але «Республикын кечыже» (белор. Дзень Рэспублікі)^[1] — белорус кугыжанышын тӱҥ пайремже. Ий еда 3 июльышто палемдалтеш, Кугу Ачамланде сар жапыште (1941–1945) Йошкар Армийын герман окупаций деч Минск олам утарыме кечын, 3 июльышто палемдалтеш^[2]^[3].

НБРБ-н шарныктыше оксаже «День Независимости Республики Беларусь (День Республики) 3 июля»
(1997 ий 3 июль)

Историй

1991 ий гыч Эрыкан кече ий еда 27 июльышто палемдалтын, ты кечын Белорус ССР кугыжаныш суверенитет нерген деклараций пеҥгыдемдалтын. 1991 ий августысо пудыранымаш деч вара, Советский Ушемыште 1991 ий 25 август деч вара, Белорус ССР-ын Кӱшыл Советше Суверенитет нерген Декларацийлан конституций тӧртык статусым пуэн. Тиде кечын тыгак «Белорус ССР-ын политике да экономике шотышто шкевуя илыш йӧндарыме нерген» пунчалым лукмо, туштыжо республикын политике да экономике эрыкан улмыжо увертаралтын. 1991 ий 10 декабрьыште Белорусийын Кӱшыл Советше СССР-ын илышыжым чарыме нерген увертарыше Беловеж соглашенийым ратифицироватлен. 1991 ий 25 декабрьыште Совет Ушем уке лийын.

Белорусь Республикын эрык кечыжым ий еда 3 июльышто, Белорусийым немыч-фашист кашак деч утарыме кечын (3 июль 1944 ий)^[2]^[3], пайремлыме нерген пунчалым калык кумылым, 24 ноябрь 1996 ийыште лийше референдумышто йӱклымым да Белорусь Республик конституцийын 18 пункт, 84 статьяжым шотыш налын палемдыме. Пайрем Белорусь Республикын 1996 ий 11 декабрьыште лукмо 1-ше номеран «Белорусь Республикын эрыкан кечыжым палемдыме нерген» Декретше почеш пеҥыдемдалтын^[2]. Тыгеракын, Белоруссий ончычсо совет республик кокла гыч икте, кудо шке эрык кечыжым СССР да Россий империй деч ойырлымо дене кылден огыл.

Белорусь Республикын эрык кечыже каныш кечылан шотлалтеш. Пайрем ошсыгечын официал вашлиймаш-влак эртат — пайремле погынымаш, суапландарыме йӱла, кучем да йот элысе уна-влакым ӱстелйыр чумырат. Эрыкан кечын тӱҥ мероприятийже — театр сынан, пайремле сарзе парад, кудо Сеҥымаш проспектыште, «Минск — талешке-ола» стелле воктен эрта. (1999, 2000, 2005, 2010, 2015, 2020-2022 ийла деч посна). Ожнырак парад Эрык проспектыште эртен. Пайремын официал ужашыже пытымек, свет мероприятий-влак тӱҥалыт: ярмиҥга, спорт да культур фестиваль, мер акций-влак (мутлан, Тӱрын кечыже). Кастене Минскыште сылнештарыме тулсавыш дене пайрем концерт эрта, чыла олалаште верысе да республикысе артист-влакын мурен-куштымышт дене мучашлалтеш.

Белоруссий Эрык кечыжым поснак куанен 2004, 2009, 2009, 2014, 2019 ийлаште пайремлен^[4]. Тидлан амалжат лийын: Белоруссийын немыч оккупаций деч утлымылан 60, 65, 70 да 75 ияш лӱмгече.

Эрыкан кече годымак Дзержинск, Борисовке, Клецке, Рогачёв, Копыле, Березино, Сенно, Городке, Вилеке, Логойск, Жодино, Воложино ола-влак шке ола кечыштым пайремлат.

Пайрем кечылаште лийше эҥгек

2008 ий 3 июль гыч 4 июль йӱдым "Минск - талешке ола" стелла воктене пудештмаш лийын.

Пудештмылан кӧра медицине полышым 54 утла еҥ йодын, 47 еҥ эмлымыверыш логалын.

2019 ий 3 июльышто, эрыкан кечылан пӧлеклалтше салют годым азап лийын каен, тудым калык "Вӱран салют" ман лӱмден. Кызыт пале лийын: 10 еҥ азапыш логалын. Ик ӱдырамаш колен. Следователь-влак пален налыныт: салютым зарядитлыме годым пашам шуктышо предприятий еҥ-влак фейерверк ӱзгар дене пашам ыштыме радамым пудыртеныт.

Топонимикыште

3 июль лӱм дене Могилёвышто, Островцеште, Дрогичиныште, Глубокышто, Беличаныште, Дятловичыште да Большой Чучевичыште урем-влак лӱмдалтыныт.

Белорусь Республикын ятыр сылне верже Эрыкан кечын лӱмжӧ дене лӱмдалтын. Нунын кокла гыч эн чот палымылан Эрык кумдык — Минскын рӱдӧ площадьше шотлалтеш. Тыгак Эрык проспект — белорус рӱдолан тӱҥ транспорт артерийже.

Палемдымаш

↑ Правила написания отдельных наименований (руш.). // lepel.vitebsk-region.gov.by. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2015. Архивировано из оригинала 4 сӱрем 2015 ий.
↑ ¹ ² ³ Декрет президента Республики Беларусь от 11 декабря 1996 г. № 1 «Об установлении государственного праздника — Дня Независимости Республики Беларусь». (недоступная ссылка) // laws.newsby.org. Архивысе копий 2 вӱдшор 2015 гыч.
↑ ¹ ² Репортаж. Выбор народа. День Независимости в документах Национального архива Беларуси. — Ровно 77 лет назад, 3 июля 1945 года, Верховный Совет БССР постановил ежегодно проводить 3 июля как всенародный праздник Победы и освобождения белорусского народа от немецко-фашистских захватчиков. Оригинал этого закона «Об ознаменовании Победы и увековечении памяти воинов Красной армии и партизан, погибших в борьбе с немецко-фашистскими захватчиками в период Великой Отечественной войны Советского Союза» сегодня хранится в Национальном архиве Республики Беларусь. Официальный сайт «Белорусского телеграфного агентства» (БелТА) // belta.by (3 июля 2022 года). Дата обращения: 29 июля 2022.
↑ Новости Беларуси. Архив. День Независимости (3 июля). (неопр.) // newsby.org. Тергыме кече: 31 ӱярня 2015. Архивировано из оригинала 2 вӱдшор 2015 ий.

Кылвер-влак

Праздники в Минске. — Главный праздник страны − День Независимости Республики Беларусь − празднуется в годовщину освобождения Минска от немецко-фашистских захватчиков. // web.archive.org (visitminsk.by)
Новости Беларуси. Архив. День Независимости (3 июля). // web.archive.org (newsby.org)
День независимости Беларуси — главный праздник белорусской государственности. (недоступная ссылка) // embassybel.ru (30 июня 2006 года)
Вячеслав Будкевич, корреспондент «БелаПАН». Минобороны обнародовало стоимость парада на День независимости в… колбасном выражении. — Начальник управления информации − пресс-секретарь главного управления идеологической работы Министерства обороны Беларуси полковник Владимир Макаров ответил общественной организации «Движение „За Свободу“», призвавшей власти отменить в ситуации экономического и политического кризиса в стране запланированный на 3 июля военный парад. (недоступная ссылка) // news.tut.by (23 июня 2011 года).

[1] Правила написания отдельных наименований (руш.). // lepel.vitebsk-region.gov.by. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2015. Архивировано из оригинала 4 сӱрем 2015 ий.

[Декрет_об_установлении_Дня_Независимости_на_laws.newsby.org-2] ¹ ² ³ Декрет президента Республики Беларусь от 11 декабря 1996 г. № 1 «Об установлении государственного праздника — Дня Независимости Республики Беларусь». (недоступная ссылка) // laws.newsby.org. Архивысе копий 2 вӱдшор 2015 гыч.

[Документы_о_Дне_Независимости_на_belta.by-3] ¹ ² Репортаж. Выбор народа. День Независимости в документах Национального архива Беларуси. — Ровно 77 лет назад, 3 июля 1945 года, Верховный Совет БССР постановил ежегодно проводить 3 июля как всенародный праздник Победы и освобождения белорусского народа от немецко-фашистских захватчиков. Оригинал этого закона «Об ознаменовании Победы и увековечении памяти воинов Красной армии и партизан, погибших в борьбе с немецко-фашистскими захватчиками в период Великой Отечественной войны Советского Союза» сегодня хранится в Национальном архиве Республики Беларусь. Официальный сайт «Белорусского телеграфного агентства» (БелТА) // belta.by (3 июля 2022 года). Дата обращения: 29 июля 2022.

[4] Новости Беларуси. Архив. День Независимости (3 июля). (неопр.) // newsby.org. Тергыме кече: 31 ӱярня 2015. Архивировано из оригинала 2 вӱдшор 2015 ий.

[1]

[2]

[3]

[4]