Астероидын кечыже

Астероидын кечыже
Астероидын кечыже
Ышталтын	ООН
Палемдат	тӱнямбалне
Тӱҥалын	2015
Кече	30 пеледыш
	РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Астероидын кечыже — Мланде ден астероид-влакын ваш тӱкнымыштым кораҥдышаш верч, астероид лӱдыкшым да тудым кораҥдаш виктаралтше тӱнямбал информаций кампаний. Астероидын кечыже кажне ийын 30 июньышто палемдалтеш — лач тиде кечын 1908 ийыште Мландыш Тунгусс метеорит тӱкнен, тиде кугу астероид катарым (катастрофым) конден. 2016 ий декабрьыште Астероид кечын ООН-ын Тӱҥ Ассамблейже официальнын пеҥгыдемден^[1]^[2].

Астероидын кечыжым эртараш режиссёр Григорий Рихтерс, В612 фондын исполнитель директоржо Даника Реми, НАСА-н астронавтше Рассел Швайкарт да Queen тӱшкан гитаристше да астрофизик Брайн Мэй — темленыт^[3]. Астероид кечын Декларациешыже ятыр кугу шанчызе, технолог, тӱвыра пашаеҥ, амалкалче-влак (нунын коклаште — Ричард Докинз, Билл Най, Питер Гэбриел, Алексей Леонов, Кип Торн, Лорд Мартин Рис, Брайан Кокс и другие) кидым пыштеныт.

(53319) 1999 JM8 астероидын радар сӱретше ден компьютер сынже-влак
Кӱшыл радам: тӱкыдымӧ радиолокаций сӱрет.
Кыдал радам: модель почеш шотлен лукмо, ончыкылык радиолокаций йӱксавыш, чын илышысе радиолокаций сӱрет дене таҥастарымаште.
Ӱлыл радам: астероидын 3-D компьютер модельже.

Историй

2014 ий февральыште Брайн Мэй, астронфизик да Queen тӱшкан гитаристше, режиссёр Григ Рихтерсон дене кылым кучен да тудын «На 51 градус севернее» киножлан (катар-кино, Лондан ӱмбаке кугу астероидын камвочмыж нерген) семым келыштарен. 2014 ийыште Starmus Festival фестивальыште кином ончымеке, Рихтерс ден Мэй Астероидын кечыжым увертареныт.

2015 ий 15 февральыште, челябинскысе метеоритын шуҥгалмыжлан кок ий эртымеке, Григорий Риттерс тиде событий нерген интерактивный видеом луктын^[3].

Астероид кечын декларацийже

Астероид кечын пашаче ешыже «Декларация 100X» лӱман декларацийым ыштен, тудыжо шанчызе ден технолог-влакым ончыкыжым Мландым астероид-влак дене ваш тӱкнымаш деч утараш ӱжын. Туге гынат ты декларациеш специалист-влак веле огыл, тыгак ты йодышым тӧрлаш кумылан кеч-могай граждан-влакат кидым пыштен кертыныт. 2017 ий майыште декларациеш шӱдӧ дене лӱмлӧ еҥ-влак, 40 тӱжем тӱрлӧ эл-влакын гражданже-влак кидышытым пыштеныт.

Декларацийыште кум тӱҥ шонымаш ончыкталтын:

1. Виктер, частный да поро пашалан пӧлеклалтше организаций-влакын полшымышт дене Мландылан социал лӱдыкшым кондышо астероид-влакым мумо да нуным эскерыше технологийым пашаш пурташ.

2. Мумо астероид-влакын чотыштым шӱдӧ гана кугемдымашке шукташ да тудым лу ий жапыште 100 тӱжем марте шукташ.

3. Астероид лӱдыкшӧ да тудын кораҥдаш лийме йӧн дене палдараш манын, тӱня мучко Астероид кечым пеҥгыдемдаш. Астероидын кечыжым 2016 ийыште ООН-ышто официальнын пеҥгыдемдымеке, тиде шонымаш шукталтын ман шонаш лиеш.

Палемдымаш

↑ UNGA Resolution 2016 (A_71_492), «International cooperation in the peaceful uses of outer space» Dec. 6, 2016. https://drive.google.com/open?id=0B26qPfEwFxyCMnVjZVNCOFhYcW12QXJIUUN6WU1oRXhuRHZv
↑ UNOOSA press release, «United Nations General Assembly proclaims 30 June as International Asteroid Day» Dec. 7, 2016. http://www.unoosa.org/oosa/en/informationfor/media/2016-unis-os-478.html Архивысе копий 9 ӱярня 2021 гыч
↑ ¹ ² Second anniversary of Chelyabinsk meteorite strike Архивысе копий 16 шорыкйол 2020 гыч // The Guardian, 15 Фев 2015

Кылвер-влак

asteroidday.org — официальный сайт Астероидын кечыже

[drive.google.com-1] UNGA Resolution 2016 (A_71_492), «International cooperation in the peaceful uses of outer space» Dec. 6, 2016. https://drive.google.com/open?id=0B26qPfEwFxyCMnVjZVNCOFhYcW12QXJIUUN6WU1oRXhuRHZv

[2] UNOOSA press release, «United Nations General Assembly proclaims 30 June as International Asteroid Day» Dec. 7, 2016. http://www.unoosa.org/oosa/en/informationfor/media/2016-unis-os-478.html Архивысе копий 9 ӱярня 2021 гыч

[гард2015-3] ¹ ² Second anniversary of Chelyabinsk meteorite strike Архивысе копий 16 шорыкйол 2020 гыч // The Guardian, 15 Фев 2015

[1]

[2]

[3]