Хиджабын тӱнямбал кечыже
| Хиджабын тӱнямбал кечыже | |
|---|---|
 | |
| Ышталтын | 2013 ийыште |
| Ыштыше | Назма Хан |
| Палемдат | Тӱнямбалне |
| Кече | 1 пургыж |
| Кылдалтын | Ислам дене |
Хиджабын тӱнямбал кечыже тӱнясе 140 эллаште ий еда 1 февральыште палемдалтеш. Тиде кечым 2013 ийыште Назма Хан увертарен[1][2]. Тиде ошкылын тӱҥ шонымашыже — юмыйӱла шот дене еҥ-влак коклаште толерант (чытыме) шӱлышым шараш да тиде умылымашым утларак келгемден вияҥдаш. Тиде кече кышкарыште тӱнямбалсе чыла юмыйӱласе, кеч-могай калыкын ӱдырамашышт-влаклан хиджабым чиен ончаш йӧн пуалтеш[3]. Хан Назман мутшо почеш, тыге тудо хиджабым чийымаште нимогай осаллык уке ман каласынеже[4]. Тидын деч посна мусульманке-влак ты кечын пӱтынь тӱня мучко хиджабым чийыме йӧн дене ваш-ваш палдарат, да мер калыкын чием ӱмбаке ончалтышыж нерген каҥашат. Тыгак сотемдарыше лекций ден мутланымаш-влак эртаралтыт.
Кечын шочмо амалже
Назма Хан, Бангладеш гыч лекше американке, 2013 ийыште Хиджабын Тӱнямбал кечыжым негызлен.
Тудын мутшо почеш, тыгай шонымаш лийын:
«хиджаб нерген шинчымашым нӧлталмаш да тудым шот дене чиен кошташ».
Назма хан тыгак рашемден: тиде кечын «религий шот дене ваш пагалымашым кӱшкырак нӧлталаш» шонен, шке илышыштыже вашлийме умылыдымашым кораҥдаш — «школышто, университетыште дискриминаций да игылтмаш дене тӱкныме годым тудын ӱмбак шӱведеныт, поктылыныт да «террористке» маныныт». Тыгеракын, ончыкыжым моло ӱдырамаш-влаклан тыгай ончалтыш дене тӱкнылаш ок перне ыле[4].
Вияҥме корно
Назма Хан ты шонымашке шуашлан шке сайтшым ыштен, туштыжо хиджаб чием нерген каласкален, тудын историйже, кӱлешан улмыжо да чийыме йӧн нерген уверым савыктен. Назма Ханын шонымашыжым ӱдырамаш-влак пӱтынь тӱня мучко авалтеныт, да тылеч вара Назма Твиттерысе аккаунтыштыжо ты кечым пайремлаш кӱлмӧ нерген уверым налаш тӱҥалын. Тудын сайтыштыже мусульман ӱдырамаш-влак сайтеш савыкташ хиджабан фотографийыштым колтеденыт, хиджабым чийыме йӧн нерген каласкаленыт да тидын дене чоншӱлыш полышым шижыныт.
Официал пеҥгыдемдымаш
2017 ийыште Нью-Йорк штат Хиджабын тӱнямбал кечыжым сайлан шотлен, а Великобританий общинын палатыштыже тиде кече лӱмеш вашлиймашым эртареныт, тыште Тереза Мэй лийын[5]. 2021 ийыште Филиппинысе ӱшанъеҥ-влакын палатышт 1 февральым «Хиджабын ий еда калыкле кечыже» семын пеҥгыдемден[6].
Критике
А. Дж. Кашетта 1 февраль кечым шылтала, «кайдарыше да йӧндымӧ» ман акла, ты кече Францийыш поктен колтымо аятолла Рухолла Хомейнин Ираныш пӧртылмыж дене кылдалтын, тиддеч вара чыла ӱдырамаш-влак хиджб дене коштшаш улыт улмаш[5][7]. Кашетта ойла: Касвел тӱняште хиджабым чийымаш вургемым эрыкан ойырен налаш лийме права нерген ойла гын, тиде права тунамак хиджабым чияш келшыдыме ӱдырамаш-влак ваштареш улеш[7].
2013 ий февраль тылзыште Марьям Намази мусульманке да чолгаеҥ шке блогысо увертарымаштыже Хиджабын тӱнямбал кечыжым вурсен, да Ӱдырамаш-влакын авалыкшым локтылшо операций кече да Йоча мужыраҥме тӱнямбал кече дене таҥастарен. The Washington Post газетыште Асра Номани статьям савыктен да палемден: хиджаб улыжат вуйым леведмаш гына, а Хиджаб кечылан пӧлеклалтше мероприятий-влак чием шотышто «умылдымо шонымашым шочыктат», чиемым эреак шке кумыл почеш гына чият[8].
2018 ийыште Назма Ханын пашажлан вашмут семын канадысе правам аралыше Ясмин Мохаммед #NoHijabDay кампанийым тӱҥалын, мер калыкын да кугыжанышын шудалмыжым шотыш налын, хиджабым кудашше ӱдырамаш-влакым аралаш пижын[9]. Тудо каласен: Хиджаб деч посна ик кече — тиде лӱддымӧ ӱдырамаш-влак дене пырля лиймаш, нуно хиджабым чияш тореш улыт да вуйыштышт мо лийшашым шке ойырен налнешт[10].
Российыште пайремлымаш
2023 ий 1–2 февральыште Санкт-Петербургышто Мухтасбатын пашаеҥже да прихожанкыже-влак Хиджабын тӱнямбал кечылан пӧлеклалтше мероприятийым эртареныт. Мероприятий кышкарыште «мый хиджаб дене улам, мый тӱняште улам» вашлиймаш эртен. Уна-влак ончылно моло ола гыч тӱрлӧ профессийын ӱшанъеҥ-влак ойленыт. Йыргешке ӱстел коклаште мусульманке-влакын пӱрымашыштым историй яндак гоч тарватыше йодышым каҥашыме, кызытсе мер илышыште нунын верыштым да ислам модым вияҥдымашке надырыштым сайлан шотлымо[11].
Палемдымаш
- ↑ World Hijab Day - Better Awareness. Greater Understanding. Peaceful World. Тергыме кече: 13 идым 2016. Архивлыме 6 шыжа 2016 ий.
- ↑ Participating Countries. Worldwide Support. World Hijab Day. Тергыме кече: 6 ӱярня 2016. Архивлыме 10 ӱярня 2016 ий.
- ↑ World Hijab Day. worldhijabday.com. Тергыме кече: 6 ӱярня 2013.
- ↑ 1 2 'We're not oppressed': Canadians unite to mark World Hijab Day - National | Globalnews.ca, Global News, <https://globalnews.ca/news/8584932/world-hijab-day-canada-2022/>.
- ↑ 1 2 Grewal, Kairvy On World Hijab Day, women across the globe are polarised (амер. англ.). ThePrint (31 шорыкйол 2020). Тергыме кече: 1 пургыж 2021.
- ↑ House OKs bill declaring National Hijab Day (амер. англ.). The Manila Times (26 шорыкйол 2021). Тергыме кече: 1 пургыж 2021.
- ↑ 1 2 Caschetta, A. J. The Irony and Hypocrisy of World Hijab Day (амер. англ.). National Review (30 шорыкйол 2020). Тергыме кече: 1 пургыж 2021.
- ↑ As Muslim women, we actually ask you not to wear the hijab in the name of interfaith solidarity, The Washington Post, 21 Dec 2015, <https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2015/12/21/as-muslim-women-we-actually-ask-you-not-to-wear-the-hijab-in-the-name-of-interfaith-solidarity>.
- ↑ 'Removing your hijab can get you killed – even in the West'. spiked. Тергыме кече: 2 пургыж 2019. Архивлыме 2 пургыж 2019 ий.
- ↑ Mohammed, Yasmine, Support Muslim women in fight against hijab, Toronto Sun, <https://torontosun.com/news/provincial/opinion-support-muslim-women-in-fight-against-hijab>.
- ↑ Международный день хиджаба – 2023 (руш.). Санкт-Петербургский Мухтасибат. Пресс-служба ДУМ СПб и ЛО (7 пургыж 2023). Тергыме кече: 18 ӱярня 2024.
Литератур
- Rahbari, L., Dierickx, S., Coene, G., & Longman, C. (2021). Transnational Solidarity with Which Muslim Women? The Case of the My Stealthy Freedom and World Hijab Day Campaigns. Politics & Gender, 17(1), 112—135. doi:10.1017/S1743923X19000552
- Raihanah, M. M. (2017). «‘World Hijab Day’: Positioning the Hijabi in Cyberspace». In Seen and Unseen. Leiden, The Netherlands: Brill. doi: https://doi.org/10.1163/9789004357013_007
- Rahbari, Ladan (2021), In Her Shoes: Transnational Digital Solidarity With Muslim Women, or the Hijab?. Tijds. voor econ. en Soc. Geog., 112: 107—120. https://doi.org/10.1111/tesg.12376
- Shirazi, Faegheh. 2019. «The Veiling Issue in 20th Century Iran in Fashion and Society, Religion, and Government» Religions 10, no. 8: 461. https://doi.org/10.3390/rel10080461
- Oren, Elizabeth. «Culture in a Murky World: Hijab Trends in Jihadi Popular Culture.» The Cyber Defense Review, vol. 3, no. 3, Army Cyber Institute, 2018, pp. 83-92, JSTOR 26554999
- Anouar El Younssi (2018) Maajid Nawaz, Irshad Manji, and the Call for a Muslim Reformation, Politics, Religion & Ideology, 19:3, 305—325, doi:10.1080/21567689.2018.1524327
- Ghumkhor Sahar . (2020) The Confessional Body. In: The Political Psychology of the Veil. Palgrave Studies in Political Psychology. Palgrave Macmillan, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-32061-4_6