Самырык еҥ-влакын моштымашышт шотышто тӱнямбал кече
| Самырык еҥ-влакын моштымашышт шотышто тӱнямбал кече | |
|---|---|
 Самырык еҥ-влакын моштымашышт шотышто тӱнямбал кече 2024 | |
| Тӱрлылык | Тӱнямбал |
| Ышталтын | 2014 ий декабрьыште |
| Кече | 15 июль |
Самырык еҥ-влакын моштымашышт шотышто тӱнямбал кече (англ. World Youth Skills Day) — 2014 ий декабрьыште ООН-ын Генеральный Ассамблейжын тӧнежлыме (A/RES/69/145 пунчал) ООН-ын тӱнямбал кечылаж гыч иктыже. Кечым самырык еҥ-влакын моштымашыштым нӧлтымӧ йодышлан тӱткышым ойыраш, тидлан илышкыл-экономике йӧным ышташ, да ӱдыр-рвезе-влак коклаште пашадымылык, паша дене тичмашнек огыл илыше йодышлам тӧрлашлан палемдыме.
Тиде кече нерген шонымашым ООН-ын Шри-Ланкасе ӱшанъеҥышт негызленыт. Генеральный Ассамблейын ик погынымаштыже ты шонымашын авторышт самырык-влак коклаште пашадымылык кушмо шотышто тургыжланен ойленыт[1].
Эртарыме кече
Тӱнямбал кече 2014 ий декабрьыште пайрем кече официал статусым налын да пеҥгыдемдалтын. Ий еда кеҥеж рӱдын — 15 июльышто палемдалтеш[2].
Цель ден задаче
Кече самырык-влаклан икшырымын вияҥме нерген шарныктышаш, тазалыкым аралыме шотышто инвестицийын кӱлешлыкшым, посна пашалан ямдылалташ да пашам ышташ кӱлмӧ нерген ушештарышаш[1].
Пайрем нерген
Самырык еҥ-влак мер илышын инклюзив да икшырымын вияҥмаштыже пеш кумда верым айлен шогат. Тыгай лӱдыкшӧ дене вашшогымаште: игече весемме, пашадымылык, нужналык, гендер тӧрсырлык, ваштӱкнымаш да миграций — самырык еҥ-влакын чолган тыршымышт пеш кӱлешан.
Самырык пагыт — айдемын эн чулым пагытше, кунам тудо паша чапым чоҥа, мер пашаште тырша, ешым чумыра. Самырык-влакын ешартыш мастарлыкым мумышт писын вашталтше паша пазарыште тӱрлӧ илыш шӧрын дене пайдаланаш, паша да илыш дене кылдалтше чын пунчалым лукташ полша. Ӱдыр-рвезе-влакын илыш йӧныштым саемдымаште эл-влакын правительствышт полшышаш[1].
ООН-ын шымлымыж почеш, 2021 ийыште самырык еҥ-влак коклаште пашадымылык 23 процент деч шукырак лийын. 2024 ийыште тиде чот палынак кушкын[1].
Самырык-влаклан паша вер эреак иземеш, а паша пазарыште иктӧрдымылыкын кӱкшытшӧ кушкеш. Тӱняште кажне визымше самырык еҥ, эсогыл пашам ыштышыжат, тӱрыс нужнаште ила але тунемаш йӧнжӧ уке. Самырык ӱдырамаш-влаклан шагал тӱлыдымӧ але нунын моштымыштым шотыш налдыме пашалан келшаш перна, пел пашадареш але жаплан гына контракт почеш пашам ышташ тӧчат[1].
Тидын годым самырык-влакын йылт паша деч посна илымышт але пеле пашам ыштыме йодыш вияҥаш тӱҥалше, тыгак виян промышленностьян эллаштат иктӧр пӱсын шога[1].
У илыш йодмылан писын келыштаралташ манын, самырык еҥ-влаклан кӱлеш моштымашым вияҥдыман. Сеҥымашын тӱҥ негызшылан самырык-влакын моштымышт, шинчымашышт, посна пашам шуктен кертмышт шотлалтеш. Туге гынат самырык-влакын тунемме дене кылдалтше йодмашыштым илышын кышкарже-влак тичмашын шуктен огыт керт. Тидлан кӧра самырык еҥ-влакын посна пашалан тунемын пашам ыштымышт ООН-ын 2030 ий марте икшырымын вияҥме паша радамыштыже пеш кӱлешан ужаш лийын[1].
Самырык-влак коклаште пашадымылык йодышыш мер калыкын тӱткышыжым виктараш, самырык еҥлан моштымашым вияҥден гына, сай пашам муаш да шке илыш кечым саемдаш лийме тӱҥ йӧным умылтараш манын, Самырык тукымын моштымо кечыжым тӧнежлыме[1].
Программе
Кажне ийын Самырык-влакын моштымо кечышт у темылан пӧлеклалтеш. Темым да ыштышаш пашам ООН-ышто улшо кугыжаныш, организаций-влаклан, моло тӱнямбал да кундемысе ыштыкверлан, тыгак граждан обществылан ООН-ын Генеральный Ассамблейже темла. Молгунамсе семынак тиде сотемдарыше кампаний, шке кумылын эртарыме паша да увер, пропаганде шӱлышан мероприятий-влак эртат.
Тиде кечын самырык еҥ-влакын профессийлан ямдылалтме да пашам ыштыме йодышлан пӧлеклалтше конференций, сотемдарыше лекций, туныктымо семинар-влак эртаралтыт. Тунемме верлаште тунемше ден студент-влакын пашаштым ончыктышо ончер, посна теме дене тунемме шагат-влак эртат. Поро пашам шуктышо фонд-влак социал проект-влакым вияҥдаш оксам погат[3].
Ик тыгай пашалан WorldSkills толкын шотлалтеш, кудыжо 22 ияш марте самырык пашазе да студент-влак коклаште моштымо шотышто таҥасымашым эртара. Тиде толкынын пашаж дене келшышын, самырык еҥ-влак интернетыш шке паша верышт гыч фотографийым луктыт, тыге школысо тунемше ден ача-ава-влак тачысе пашазе профессий нерген, профессий дене кылдыше кыдалаш шинчымашым пуышо туныктымо кышкар нерген у умылымашым шочыктат.
Самырык еҥ-влакын моштымаш тӱнямбал кечышт — 2024
2024 ийыште пайремын темыже «Самырык-влакын моштымашышт тӱнялан да вияҥмылан». Тиде теме самырык-влакын тынысым чоҥымаште да ваштӱкнымаш-влакым тӧремдымаште тӱҥ улмыштым палемда. Тӱнян тӱвыражым улаҥдаш, глобал гражданствым ончен-кушташ да икшырымын вияҥаш йӧн лийже манын, самырык-влак посна пашам ыштен мошташ тунемшаш улыт, тыге гына утларак чын, инклюзив да пеҥгыде ончыкылыкыштым чоҥаш лиеш[4].
Самырык еҥ-влакын моштымаш тӱнямбал кечышт — 2023
2023 ийысе Самырык еҥ-влакын моштымаш шотышто тӱнямбал кечын темыже — «Ончылыкым вашталташлан туныктышым, преподавательым да самырык еҥым ямдылымаш». Теме самырык еҥлан посна пашаште, мер илышыште кӱлешан моштымашым вияҥдымаште туныктышын, тренер ден туныктымо аланыште улшо моло пашаеҥ-влакын кумда верым налын шогымыштым палемда[5].
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Всемирный день навыков молодёжи (руш.). https://celebratoday.com/. Тергыме кече: 18 сӱрем 2024.
- ↑ Всемирный день навыков молодежи – международный праздник, 2020-07-15, <https://ideputat.er.ru/news/517930>. Тергыме: 18 сӱрем 2024.
- ↑ Назаренко Алевтина. Всемирный день навыков молодежи (руш.). Крымскотатарский музей культурно-исторического наследия. Тергыме кече: 18 сӱрем 2024.
- ↑ Тема 2024 года: Навыки молодежи для мира и развития (руш.). Организация Объединенных Наций. Тергыме кече: 18 сӱрем 2024.
- ↑ 15 июля – Всемирный день навыков молодежи (руш.). Институт развития социально-экономических проектов и инициатив — ИРСЭПИ (15 сӱрем 2023). Тергыме кече: 18 сӱрем 2024.