Пӱртӱслан келыштарен ыштыме кож

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Оптоярым гыч пӱртӱслан келыштарен ыштыме кож

Пӱртӱслан келыштарен ыштыме кож — у ий кож семын кучылтмо наста (конструкций). Ондак пӱртӱслан келыштарен ыштыме кожым пу гыч ыштеныт, пирамид семын у ий кож гай келыштареныт, але кайык пыстылым кучылт ямдыленыт. Кок тӱрлыжымат немыч-шамыч шонен луктыныт. Кызытсе шке ыштыме кож-влак поливинилхлорид дене ышталтыт; тыгак моло тӱрлӧ йӧн-влакат улыт — алюминий але оптоярым.

Историй

Шке ыштыме кож-влак икымше гана XIX курымышто Германийыште лектыныт[1][2], туге гынат тылеч ондаксе кож-влакат лийыныт[3]. Нуно ужар чия дене чиялтыме комбо пыстылым кучылт ышталтыныт[1]. «Пыстыл пушеҥгым» немыч-влак Германийын ончык кайымаште писын чодырам пытарымыжлан вашмут семын шонен муыныт[2][4]. 1880-ше ийлаште комбо пыстыл дене шке ыштыме кож XX курым тӱҥалтыште калыкыште кумдан чапланен[4]. Тыгеракын, ты кож Америкын Ушымо Штатлашкыжат миен шуын да туштат тыгаяк сеҥымаш дене чапланен[5][6].

США-ше пӱртӱслан келыштарен ыштыме кожым чынже денак «рошто пушеҥге» семын кучылташ шоненыт[3]. Нине икымше «пушеҥге-влак» пу дене ыштыме пирамидке семын лийыныт, тушко сортам чӱктеныт. Нуно 1747 ийыште Вифлеемыште (Пенсильваний штат) ышталтыныт[7].

1930-ше ийыште ADDIS американ компаний пеҥгыде чоткыдо кышкаран кожым шонен луктын, туштыжо кож име олмеш тыгак чоткыдо иман шу верланен. Лӱс вольыкын меж шондашыже дене ышталтын улмаш, тыгайже ондак шонданысе шондашлан кучылталтын, тудым ужар тӱс дене чиялтен шындыме. Шке ыштыме тыгай кож-влак илышыш шыҥеныт[8].

1958 ийыште Чикагошто ший тӱсан алюминий гыч кож-влакым лукташ тӱҥалыныт[8]. Тыгай кож-влак тӱнян шуко элышкыже колталтыныт, СССР-ышкат экспорт толын.

Алюминий кож-влакым пластмассе дене ыштыме кож-влак алмаштеныт.

СССР-ыште синтетике кож-влак чапланеныт, тыгайым 1959 ийыште Загорскысе модышым ыштыше институтын пашаеҥышт ыштен ончыктеныт (кызыт Сергиево-Посадысе институт).

Ыштен лукмо пашан йӧндартышан (модернизаций) лиймыж семын кож-влак утыр чын кож семынак койыт[9].

Шке ыштыме кожын тӱрлӧ лиймыже

Пыстыл дене

Пыстыл гыч ыштыме кож

Пыстылан кож комбо пыстыл-влакым ужар чия дене чиялтен да кӱртньывоштыр «укшыш» йыр пӱтырен пижыктыме дене ышталтын[5]. Нуно тӱрлӧ кугытан лийыныт: эн изи 2 дюйман, кугужо — 98 дюйм, 1920 ийласе универмаглаште ужалалтыныт[6]. Чӱчкыдынак укш мучаште йошкар «саска» волгалтын, пуйто сорта йӱлен[5]. Укш-шамыч кумдан шарленыт, тиде сорта тул деч ылыжмым кораҥдаш да кожым утларак сӧрастараш полшен[5]. «Пыстыл кожын» моло сайлыкше семын тидым ончыктеныт: кажне гана у кожлан кошташ ок кӱл да кошкен йогышо име уке[10].

Алюминий гыч

Алюминий дене шке ыштыме (искусственный) кож

Тыгак пӱртӱслан келыштарен ыштыме вес кож лийын, кудыжо утларак алюминий дене ямдылыме[2]. Тӱҥалтыште нуно США-ште лектыныт: ондак — 1958 ийыште Чикагыште[11], вара — Манитовокышто, тыштак вара утларак «пушеҥгым» ыштен лукташ тӱҥалыныт[12]. Алюминий кож-влак 1970 ий марте ыштен лукталтыныт[11], нунын поснак чапланымышт 1965 ийлан толын[13][14]. Но тудо ийыште икымше гана «Рождество Чарли Брауна», кӱчык метражан мультфильм экраныш лектын, тушто алюминий кожым ыштен лукмылан уда акым пуымаш ужалымашлан эҥгекым ыштен ман ойлат[11].

Пластик гыч

Пластик гыч ыштыме кож

Пӱртӱслан келыштарен ыштыме шуко кожым ПВХ-пластик дене ямдылат. Негызлан пӱтырымӧ кӱртньывоштыр налалтеш[15]. Тыгодым имыжым вичкыжын пӱчкедыме тӱрлӧ тӱсан чар дене ыштат[16].

Эҥырвот дене

Эҥырвот дене ыштыме кож

Тыгай кож-влак кужу да кӱжгӧ иман улыт да утларакшым пӱнчыла койыт. Чӱчкыдын эҥырвотым ПВХ дене пырляштарат, пушеҥге-влакым пӧршаҥден чиялтат да пластикысе пӱгыльмӧ дене сӧрастарат[16].

Велен ыштыме (литая) кож (силикон, резине)

Велыме кож

Велен ыштыме кож-влак утларак чодырасыла койыт. Пушеҥгын кажне укшыжо посна велалтеш, рӱдыжӧ кӱрен чия дене чиялтыме лиеш. Име-влак сӧралын койыт.

Тыгак йӧным пырляштарен ыштыме кож-влак лиедат — велен ыштыме + ПВХ[15].

Сотодиод кож-влак

Сотодиод кож

Сотодиод кож — тиде вурс кышкаран кож, име шотеш ПВХ чарым кучылтмо, тышке сотодиод ярымым ешарыме. Тиде кожым розеткыш чӱкташ лиеш да укшыжо-влак йылгыжаш тӱҥалыт[17].

Тыгак ончо

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 Forbes, Bruce David. Christmas: A Candid History, (Google Books Архивысе копий 29 сӱрем 2016 гыч), University of California Press, 2007, pp. 121—22, (ISBN 0-520-25104-0)
  2. ↑ 1 2 3 Hewitt, James. The Christmas Tree, (Google Books Архивысе копий 23 пеледыш 2016 гыч), Lulu.com, 2007, pp. 33—36, (ISBN 1-4303-0820-6).
  3. ↑ 1 2 Perkins, Broderick. «Faux Christmas Tree Crop Yields Special Concerns Архивировано 8 идым 2008 года.», Realty Times, December 12, 2003, accessed December 15, 2008.
  4. ↑ 1 2 John, J. A Christmas Compendium, (Google Books Архивысе копий 20 сӱрем 2014 гыч), Continuum International Publishing Group, 2005, p. 129, (ISBN 0-8264-8749-1).
  5. ↑ 1 2 3 4 Marling, Karal Ann. Merry Christmas!: Celebrating America's Greatest Holiday. — Harvard University Press, 2000. — P. 58—62. — ISBN 0674003187.
  6. ↑ 1 2 Silverthorne, Elizabeth. Christmas in Texas, (Google Books Архивысе копий 5 ӱярня 2022 гыч), Texas A&M University Press, 1994, p. 62, (ISBN 0-89096-578-1).
  7. ↑ «Christmas Tree Traditions Архивысе копий 4 сӱрем 2010 гыч», University of Illinois Extension, accessed December 15, 2008.
  8. ↑ 1 2 Искусственные ёлки: когда появились, история, где находится старейшая в мире. dp.ru (12 теле 2022). Тергыме кече: 21 кылме 2024.
  9. ↑ Елка новогодняя искусственная. Подробное описание экспоната, аудиогид, интересные факты. Официальный сайт Artefact. ar.culture.ru. Тергыме кече: 21 кылме 2024.
  10. ↑ Marling, Karal Ann. Merry Christmas!: Celebrating America’s Greatest Holiday, (Google Books Архивысе копий 5 ӱярня 2022 гыч), Harvard University Press, 2000, pp. 58—62, (ISBN 0-674-00318-7).
  11. ↑ 1 2 3 Fortin, Cassandra A. «It’s beginning to look a lot like Christmas (1958) (недоступная ссылка)», The Baltimore Sun, October 26, 2008, accessed December 14, 2008.
  12. ↑ Andrews, Candice Gaukel. Great Wisconsin Winter Weekends, (Google Books Архивысе копий 5 ӱярня 2022 гыч), Big Earth Publishing, 2006, p. 178, (ISBN 1-931599-71-8)
  13. ↑ «A dark family secret: the artificial Christmas tree», Oakland Tribune, December 24, 2006, via findarticles.com, accessed December 14, 2008.
  14. ↑ Pinto, Barbara. «Town Leads Aluminium Christmas Tree Revival Архивысе копий 25 ӱярня 2010 гыч», ABC News, December 18, 2005, accessed December 14, 2008.
  15. ↑ 1 2 Выбрать елку и не сойти с ума. Разбираемся в сортах искусственных елок, 2021-11-11, <https://www.ixbt.com/live/offtopic/vybrat-elku-i-ne-soyti-s-uma-razbiraemsya-v-sortah-iskusstvennyh-elok.html>. Тергыме: 21 кылме 2024. 
  16. ↑ 1 2 Искусственная елка: какая лучше, как выбрать, 2023-12-06, <https://rg.ru/2023/12/06/kak-pravilno-vybrat-iskusstvennuiu-el-k-novomu-godu-i-rozhdestvu.html>. Тергыме: 21 кылме 2024. 
  17. ↑ Литая или светодиодная? Какая искусственная елка лучше и безопаснее, 2019-12-26, <https://aif.ru/realty/house/litaya_ili_svetodiodnaya_kakaya_iskusstvennaya_elka_luchshe_i_bezopasnee?ysclid=m3r9n9x0pl68482239>. Тергыме: 21 кылме 2024. 

Литератур

  • Авдонина М. Ю., Жабо Н. И. Гиперконцепт «ёлка»: лингвистический аспект в современном коде новогоднего ритуала // Вестник Московского государственного лингвистического университета. Гуманитарные науки. 2015. № 27).
  • Баранникова Г. И. Учебная модель организации номинативного поля концепта «зима» // Гуманитарный вестник. 2013. № 2.
  • Ханипова И. «Да здравствует Новый советский год» (политизация новогодней ёлки в советской России) // Гасырлар авазы — Эхо веков. 2012. № 3—4. U
  • Шульга Е. В. Праздник новогодней ёлки в школах России: век вчерашний — век нынешний // Историко-педагогический журнал. 2012. № 2.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Пӱртӱслан_келыштарен_ыштыме_кож&oldid=1231339" гыч налме