Ньютон Исаак
| Ньютон Исаак | |
|---|---|
| англ. Isaac Newton[1] | |
| | |
| Шочмо кече | 25 теле 1642 (4 шорыкйол 1643)[2][3][…] |
| Шочмо вер | |
| Колымо кече | 20 (31) ӱярня 1727[4][5][…] (84 ий) |
| Колымо вер | |
| Эл | |
| Паша сомыл | математик, философ |
| Ача | Исаак Ньютон[d][10][1][…] |
| Ава | Hannah Ayscough[d][1][11] |
| Награде да премий | |
| Автограф |
|
Ньютон Исаак (англ. Isaac Newton, 25 теле 1642 [4 шорыкйол 1643][2][3][…], Усадьба Вулсторп[d], Линкольншир[d], Королевство Англия[d][8] — 20 [31] ӱярня 1727[4][5][…], Кенсингтон[d], Королевство Великобритания[d][9]) — англичан физик, математик, астроном. Классический физикын икыт негызлыше лийын. «Тыглай философийын математикыл тӱҥалтше», кушто тудо кум механик да «тӱнямбалсе шупшвий» тӧртыкым возен, кудо классический механикын негызле лийын. Дифференциальный да интегральный исчисленийым, тӱсын теорийым, да шуко моло физик да математик шонымашым пуэн.
Илыш корно
Изи годым
Исаак Ньютон жапын фермерын эрге же лийын. Вулторп ялыште шочын Г.Галилеон колмо да гражданский сар годым. Ачаже шочмо годым марте илен шыч шу. Рвезе черланыше шочын. Тудлан ачан лӱмым пуэныт. Шочмашже рошто кечылан логалын, тидым Исаак пиалын знаклан шонен. Черланыше лийын гынат, тудо 84 ий марте илен.
Ньютон шонен урлыкжын шотландысо дворян вож уло, кеч кузе гынат эртымгорно шанчызе-влак шонат пуйто тудын вожжо 1524 ийыште нужна кресаньык лийыныт. XVI курым мучашлан поян лийыныт, мландеозаеҥ разрядыш пуреныт.
1646 ийыште шорыкйолын аваже Анна Эскау адакат марлан лектын. У мари деч 63 ий илышо ватыколышо деч кум йоча лийын, тудлан Исааклан шагал жап пӧлеклен. Ончен куштышо рвезын чучу же лийын. Йочажапым Ньютон шыпкоштшо лийын. Лудаш да технический модышым ышташ йоратен: кече шагат, вӱд шагат, вакш да моло. Чыла илыш Ньютон шкенемын шкетын чучен.
Отчим 1653 ийыште Ньютоным лишке шогышо Грентемысо школыш тунемаш пуэныт, кушто тудо аптекарь Кларк пӧртышто илен. Шукерте огыл рвезе пеш кугу усталыкым ончыктен, кеч кузе гынат 1659 ийыште аваже тудым мӧҥгеш налын, да озанлык пашам пуйнеже лие, кеч кузе гынат тидым аваже сеҥен огыл. Исаак чыла деятельность деч йоратен кнагам лудмаш, да тӱрлӧ механизмым ыштымашым. Тиде жапыште Анналан тольо Ньютонын туныктышоже Стокс, да туннемашым шуяш тудлан ӱедаш тӱҥале. Тиде йодмылан чучу Уильям да аптекарьын родоже кембриджкысо университетын член ушнен. Пытартышлан шке шонымашышкышт нуно тӱшка вий дене шуэныт. 1661 ийыште Ньютон школым сай тунем пытарен, шинчымашым умбакыже шуяш кембридж университетыш каен.
Тринити колледж
1661 ийыште Пеледыш тылзыште 19 ийысо Ньютон кембриджыш тольо. Тӧртык почеш тудлан экзаменым латин йылмелан ыштеныт, вара тудын тринити колледжыш кембриджский университетын пурымыжлан каласеныт. Тиде колледж ден 30 наре ий илышын кыл куча.
Колледж, чыла университет гай йосо жапым тунам илен. Тунам (1660 ийыште) Английышто кугыжаэлым тӧрлатеныт, Карл II чӱчкыдын университетлан тулымашым кучен шоген, шуко туныктышым шалатен Тринити-колледжыште чылажге 400 еҥ илен. Ты тӱшкашке студент-шамыч, тарзе-влак да 20 кӱчызӧ нунылан колледж тӧртык почеш подаянийым пуышаш ыле пуреныт. Тунемме процесс шӱкшӱ лийын. Ньютоным студент сайзер разрядыш шынденыт, нунын туннемашлан тӱлымашым нален огытыл. Кагазпогык-влак да шарналтымаштиде жап нерген шагал коден.
Тиде жапыште койышыжо пытартышлан пеҥгыдемден шанче кумыл.
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 https://www.biography.com/people/isaac-newton-9422656
- ↑ 1 2 Berry A. A Short History of Astronomy (брит. англ.) — London: John Murray, 1898.
- ↑ 1 2 Архив изобразительного искусства — 2003.
- ↑ 1 2 http://www.bbc.co.uk/timelines/zwwgcdm
- ↑ 1 2 http://westminster-abbey.org/our-history/people/sir-isaac-newton
- ↑ http://www.humanistictexts.org/newton.htm
- ↑ http://db.stevealbum.com/php/chap_auc.php?site=2&lang=1&sale=4&chapter=17&page=3
- ↑ 1 2 http://www.nationaltrustcollections.org.uk/place/woolsthorpe-manor
- ↑ 1 2 Ньютон Исаак // Большая советская энциклопедия (руш.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ https://www.geni.com/people/Isaac-Newton-Sr/6000000001299332333
- ↑ Kindred Britain
Литератур
- Биографическая
- Акройд П. Исаак Ньютон. Биография. — М.: КоЛибри, Азбука-Аттикус, 2011. — 256 с. — ISBN 978-5-389-01754-2.
- Белл Э. Т. Творцы математики. — М.: Просвещение, 1979. — 256 с.
- Вавилов С. И. Исаак Ньютон. — 2-е доп. изд. — М.—Л.: Изд. АН СССР, 1945. — 688 с. — Переиздание: — М.: Наука, 1989, с дополнением: Гинзбург В. Л. Несколько замечаний к биографии Исаака Ньютона.
- Карцев В. П. Ньютон. — М.: Молодая гвардия, 1987. — (Жизнь замечательных людей).
- Кобзарев И. Ю. Ньютон и его время. — М.: Знание, 1978.
- Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — К.: Наукова думка, 1986. — 512 с.
- Кузнецов Б. Г. Ньютон. — М.: Мысль, 1982. — 175 с. — (Мыслители прошлого).
- Ньютон, Исаак / Баюк Д. А., Гайденко П. П. (философские взгляды) // Николай Кузанский — Океан. — М. : Большая российская энциклопедия, 2013. — С. 431—434. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 23). — ISBN 978-5-85270-360-6.
- Хал Хеллман. Ньютон против Лейбница: Битва титанов // Великие противостояния в науке. Десять самых захватывающих диспутов. Глава 3 = Great Feuds in Science: Ten of the Liveliest Disputes Ever. — М.: «Диалектика», 2007. — 320 с. — ISBN 0-471-35066-4.
- Храмов, Юрий Алексеевич. Ньютон Исаак (Newton Isaac) // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М. : Наука, 1983. — С. 199. — 400 с. — 200 000 экз.
- Christianson G. E. Isaac Newton. Lives and Legacies (англ.). — М.: Oxford University Press, 2005. — 144 p. — ISBN 019530070X, 9780195300703.
- Westfall R. S. Never at rest: A biog. of Isaac Newton. — Cambridge University Press, 1981.
- White M. Isaac Newton: The last sorcerer. — Perseus, 1999. — 928 p. — ISBN 5-17-037490-9.
- Шанче усталыкым шымлымаш
- Дмитриев И. С. Неизвестный Ньютон: силуэт на фоне эпохи. — СПб.: Алетейя, 1999. — 784 с. — ISBN 5-89329-156-5.
- История математики с древнейших времен до начала XIX столетия : в 3 томах / Под редакцией А. П. Юшкевича. — М.: Наука, 1970. — Т. 2. Математика XVII столетия. — 300 с.
- Кирсанов В. С. Научная революция XVII века. — М.: Наука, 1987.
- Кудрявцев П. С. Курс истории физики. — М.: Просвещение, 1974.
- Мандельштам Л. И. Оптические работы Ньютона // Успехи физических наук. — М.: Российская академия наук, 1946. — Т. XXVIII, № 1. — С. 103—129.
- Московский университет — памяти Исаака Ньютона. — М.: МГУ, 1946.
- Спасский Б. И. История физики. — Изд. 2-е. — М.: Высшая школа, 1977. — Т. 1.
- Митио Каку. Уравнение Бога. В поисках теории всего = Michio Kaku. The God Equation: The Quest for a Theory of Everything. — М.: Альпина нон-фикшн, 2022. — 246 с. — ISBN 978-5-00139-431-0.
- Хютт В. П. Ньютон // Философский энциклопедический словарь. — М.: Советская Энциклопедия, 1983. — С. 443.
- Юшкевич А. П. О математических рукописях Ньютона // Историко-математические исследования. — 1977. — № 22. — С. 127—192.
- Юшкевич А. П. Концепции исчисления бесконечно малых Ньютона и Лейбница // Историко-математические исследования. — 1978. — № 23. — С. 11—31.
- Arthur R. T. W. Newton’s fluxions and equably flowing time // Studies in history and philosophy of science. — 1995. — № 26. — P. 323—351.
- Bertoloni M. D. Equivalence and priority: Newton versus Leibniz. — Oxford: Clarendon Press, 1993.
- Cohen I. B. Newton’s principles of philosophy: inquires into Newton’s scientific work and its general environment. — Cambridge (Mass) UP, 1956.
- Cohen I. B. Introduction to Newton’s «Principia». — Cambridge (Mass) UP, 1971.
- Snobelen, Stephen D. Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite // British Journal for the History of Science. — 1999. — № 32. — P. 381–419. Архивлыме 7 шыжа 2013 ий.
- Lai T. Did Newton renounce infinitesimals? // Historia Mathematica. — 1975. — № 2. — P. 127—136.
- Selles M. A. Infinitesimals in the foundations of Newton’s mechanics // Historia Mathematica. — 2006. — № 33. — P. 210—223.
- Weinstock R. Newton’s Principia and inverse-square orbits: the flaw reexamined // Historia Mathematica. — 1992. — № 19. — P. 60—70.
- Сылынмут произведений-влак
- Стивенсон, Нил. Ртуть. — М.: АСТ, 2007. — ISBN 5-17-037490-9.
- Керр, Филипп. Знак алхимика: Загадка Исаака Ньютона. — М.: ЭКСМО, 2006. — ISBN 5-699-14944-9.
- Егорова, Ирина. Тайный архив Исаака Ньютона. — Санкт-Петербург: Проспект науки, 2009. — ISBN 978-5-903090-29-7.
Кылвер-влак
- Ньютон, Исаак — Философские и естественно-научные взгляды. Библиография. Высказывания
- Ахиезер А. И., Белозоров Д. П., Филоненко А. С. Исаак Ньютон: Величие Научного Подвига и Единение Науки (недоступная ссылка — история). Тергыме кече: 21 кылме 2009. Архивлыме 23 сорла 2011 ий.
- Будрейко Е. Н. Исаак Ньютон и «английское экономическое чудо» (11 идым 2009). Тергыме кече: 2 кылме 2009.
- Работы Isaac Newton в проекте «Гутенберг»
- Sir Isaac Newton (англ.). The MacTutor History of Mathematics archive. Тергыме кече: 26 кылме 2009. Архивлыме 23 сорла 2011 ий.
- Isaac Newton Resources (англ.) (недоступная ссылка — история). Тергыме кече: 26 кылме 2009. Архивлыме 23 сорла 2011 ий.