Ньютон Исаак

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Ньютон Исаак
англ. Isaac Newton[1]
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Шочмо кече 25 теле 1642 (4 шорыкйол 1643)[2][3][…]
Шочмо вер
Колымо кече 20 (31) ӱярня 1727[4][5][…] (84 ий)
Колымо вер
Эл
Паша сомыл математик, философ
Ача Исаак Ньютон[d][10][1][…]
Ава Hannah Ayscough[d][1][11]
Награде да премий
рыцарь-бакалавр
Автограф Изображение автографа
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Ньютон Исаак (англ. Isaac Newton, 25 теле 1642 [4 шорыкйол 1643][2][3][…], Усадьба Вулсторп[d], Линкольншир[d], Королевство Англия[d][8]20 [31] ӱярня 1727[4][5][…], Кенсингтон[d], Королевство Великобритания[d][9]) — англичан физик, математик, астроном. Классический физикын икыт негызлыше лийын. «Тыглай философийын математикыл тӱҥалтше», кушто тудо кум механик да «тӱнямбалсе шупшвий» тӧртыкым возен, кудо классический механикын негызле лийын. Дифференциальный да интегральный исчисленийым, тӱсын теорийым, да шуко моло физик да математик шонымашым пуэн.

Илыш корно

Изи годым

Исаак Ньютон жапын фермерын эрге же лийын. Вулторп ялыште шочын Г.Галилеон колмо да гражданский сар годым. Ачаже шочмо годым марте илен шыч шу. Рвезе черланыше шочын. Тудлан ачан лӱмым пуэныт. Шочмашже рошто кечылан логалын, тидым Исаак пиалын знаклан шонен. Черланыше лийын гынат, тудо 84 ий марте илен.

Ньютон шонен урлыкжын шотландысо дворян вож уло, кеч кузе гынат эртымгорно шанчызе-влак шонат пуйто тудын вожжо 1524 ийыште нужна кресаньык лийыныт. XVI курым мучашлан поян лийыныт, мландеозаеҥ разрядыш пуреныт.

1646 ийыште шорыкйолын аваже Анна Эскау адакат марлан лектын. У мари деч 63 ий илышо ватыколышо деч кум йоча лийын, тудлан Исааклан шагал жап пӧлеклен. Ончен куштышо рвезын чучу же лийын. Йочажапым Ньютон шыпкоштшо лийын. Лудаш да технический модышым ышташ йоратен: кече шагат, вӱд шагат, вакш да моло. Чыла илыш Ньютон шкенемын шкетын чучен.

Отчим 1653 ийыште Ньютоным лишке шогышо Грентемысо школыш тунемаш пуэныт, кушто тудо аптекарь Кларк пӧртышто илен. Шукерте огыл рвезе пеш кугу усталыкым ончыктен, кеч кузе гынат 1659 ийыште аваже тудым мӧҥгеш налын, да озанлык пашам пуйнеже лие, кеч кузе гынат тидым аваже сеҥен огыл. Исаак чыла деятельность деч йоратен кнагам лудмаш, да тӱрлӧ механизмым ыштымашым. Тиде жапыште Анналан тольо Ньютонын туныктышоже Стокс, да туннемашым шуяш тудлан ӱедаш тӱҥале. Тиде йодмылан чучу Уильям да аптекарьын родоже кембриджкысо университетын член ушнен. Пытартышлан шке шонымашышкышт нуно тӱшка вий дене шуэныт. 1661 ийыште Ньютон школым сай тунем пытарен, шинчымашым умбакыже шуяш кембридж университетыш каен.

Тринити колледж

1661 ийыште Пеледыш тылзыште 19 ийысо Ньютон кембриджыш тольо. Тӧртык почеш тудлан экзаменым латин йылмелан ыштеныт, вара тудын тринити колледжыш кембриджский университетын пурымыжлан каласеныт. Тиде колледж ден 30 наре ий илышын кыл куча.

Колледж, чыла университет гай йосо жапым тунам илен. Тунам (1660 ийыште) Английышто кугыжаэлым тӧрлатеныт, Карл II чӱчкыдын университетлан тулымашым кучен шоген, шуко туныктышым шалатен Тринити-колледжыште чылажге 400 еҥ илен. Ты тӱшкашке студент-шамыч, тарзе-влак да 20 кӱчызӧ нунылан колледж тӧртык почеш подаянийым пуышаш ыле пуреныт. Тунемме процесс шӱкшӱ лийын. Ньютоным студент сайзер разрядыш шынденыт, нунын туннемашлан тӱлымашым нален огытыл. Кагазпогык-влак да шарналтымаштиде жап нерген шагал коден.

Тиде жапыште койышыжо пытартышлан пеҥгыдемден шанче кумыл.

Палемдымаш

Литератур

Биографическая
  • Акройд П. Исаак Ньютон. Биография. — М.: КоЛибри, Азбука-Аттикус, 2011. — 256 с. — ISBN 978-5-389-01754-2.
  • Белл Э. Т. Творцы математики. — М.: Просвещение, 1979. — 256 с.
  • Вавилов С. И. Исаак Ньютон. — 2-е доп. изд. — М.Л.: Изд. АН СССР, 1945. — 688 с. — Переиздание: — М.: Наука, 1989, с дополнением: Гинзбург В. Л. Несколько замечаний к биографии Исаака Ньютона.
  • Карцев В. П. Ньютон. — М.: Молодая гвардия, 1987. — (Жизнь замечательных людей).
  • Кобзарев И. Ю. Ньютон и его время. — М.: Знание, 1978.
  • Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — К.: Наукова думка, 1986. — 512 с.
  • Кузнецов Б. Г. Ньютон. — М.: Мысль, 1982. — 175 с. — (Мыслители прошлого).
  • Ньютон, Исаак / Баюк Д. А., Гайденко П. П. (философские взгляды) // Николай Кузанский — Океан. — М. : Большая российская энциклопедия, 2013. — С. 431—434. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 23). — ISBN 978-5-85270-360-6.
  • Хал Хеллман. Ньютон против Лейбница: Битва титанов // Великие противостояния в науке. Десять самых захватывающих диспутов. Глава 3 = Great Feuds in Science: Ten of the Liveliest Disputes Ever. — М.: «Диалектика», 2007. — 320 с. — ISBN 0-471-35066-4.
  • Храмов, Юрий Алексеевич. Ньютон Исаак (Newton Isaac) // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М. : Наука, 1983. — С. 199. — 400 с. — 200 000 экз.
  • Christianson G. E. Isaac Newton. Lives and Legacies (англ.). — М.: Oxford University Press, 2005. — 144 p. — ISBN 019530070X, 9780195300703.
  • Westfall R. S. Never at rest: A biog. of Isaac Newton. — Cambridge University Press, 1981.
  • White M. Isaac Newton: The last sorcerer. — Perseus, 1999. — 928 p. — ISBN 5-17-037490-9.
Шанче усталыкым шымлымаш
Сылынмут произведений-влак

Кылвер-влак