Мут дене кержалтмаш
Мут дене кержалтмаш але мут дене виешлымаш — кержалтме еҥын шке вийжылан ӱшанымашым иземдаш да вийдыме улмо шижмашым шочыкташ ойлымо гоч виктарыме агрессий[1][2]. Тиде умылымашке торжа мут, мыскылымаш, вурседылмаш да утыждене йӱкын кычкырлымаш, лӱдыктылмаш, тыгак уто шылталымаш, мыскылымаш да тулеч молат пурат[3]. Психологий могырым ончалаш гын, тиде кутырымашын сай огыл формыжо улеш, молан манаш гын вес айдемын шкем аклымыжлан эҥгекым ышташ да уда эмоцийым шочыкташ кучылталтеш[4]. Вес айдемылан иктаж-мом ӧкымеш ыштыкташ, ӱчым шукташ але вес удам ышташ манын шкем шоненак келшышын вӱдымаш.
Тӱрлылык
Еҥ-влак тӱрлӧ тӱшкаште улмышт годым, мутлан школышто, кержалтме еҥ деч шкем кӱшкырак шындаш да/але тудын ваштареш весе дене келшаш тӱҥалаш манын лӱдыктымӧ годым вурседалаш кержалтын кертыт, тидын годым чӱчкыдын кид дене шуыт. Вуянче, шукыж годым вес айдеме дене эмоций кӱкшытыштӧ кылым кузе ышташ, ок пале[5].
Агрессор партнёржылан але ешыште шке пелашыжлан, тудын эрыкан шонымашыжлан, шинчаончалтышыжлан, тӱрлӧ кумылжылан (пиалан улмыжланат) шыдешкен кертеш, молан манаш гын чыла тидым лӱдыктымаш але сыратымаш семын ужеш[6]. Южгунам мут дене кержалтмаш агрессорын шкем ӱлыкӧ шындымыжым ончыкта.
Южгунам психологий гоч виктарыме агрессий раш ок кой[4]. Тыгай койыш «газлайтинг» але шкемым Джекил ден Хайдын гай кучымаш семын палыме. Психологий могырым виешлымылан кӧра эҥгекыш логалшын йӧсланымыжым рашдымылык эше чотрак вияҥда да тудын шкенжым чын кучен моштыдымым ышта[7].
Мут дене уэш-пачаш кержалтмылан кӧра эҥгекыш логалшын клинике депрессий да стресс дене кылдалтше вес чер дене черланен кертеш. Тыгай эҥгекыш логалше йоча-влак варажым шкештат еҥ-влак дене кылым кучымышт годым тыгай йӧным, мут дене уэш-пачаш кержалтмым, кучылт кертыт.
Тыгай шонымаш уло: мут дене кержалтмаш физический виешлымаш семынак, тазалыклан кугу эҥгекым конден кертеш[8].
Тиде умылымашыш мо пура
Мут дене кержалтмашыш пурен кертеш[9]:
- Торжа шыдешкымаш (ылыж кайымаш)
- Титаклымаш, амал деч поснат
- Ваштареш ойлымаш. Эҥгекыш логалшын шонымашыже, шижмашыже, моштымашыже шотышто ӱчашымаш
- Вурсымаш да шылталымаш
- Лапкаҥдымаш
- Лӱмдылмаш
- Социал могырым лапкаҥдымаш
- Лӱдыктылмаш
Аралалтмаш
Кумдан палыме американ психиатр Дэвид Бернс мут дене кержалтмаш деч «мутан дзюдо» текнике полшымо дене аралалташ темла[10].
Палемдымаш
- ↑ Özgüle, M. (2016). Childrens perception of violence in daily life a qualitative analysis of childrens verbal expressions and stories (Doctoral dissertation, İstanbul Bilgi Üniversitesi)
- ↑ Rosenthal, L. J., Byerly, A., Taylor, A. D., & Martinovich, Z. (2018). Impact and prevalence of physical and verbal violence toward healthcare workers. Psychosomatics, 59(6), 584—590.
- ↑ Koller, P., & Darida, P. (2020). Emotional Behavior with Verbal Violence: Problems and Solutions. Interdisciplinary Journal Papier Human Review, 1(2), 1-6.
- ↑ 1 2 The Verbally Abusive Relationship, Patricia Evans. Adams Media Corp 1992, 1996, 2010
- ↑ Controlling People: How to Recognize, Understand, and Deal with People Who Try to Control You, Patricia Evans pg. 191. 2002 by Adams Media Corp
- ↑ Controlling People: How to Recognize, Understand, and Deal with People Who Try to Control You, Patricia Evans, Adams Media Corp 2002
- ↑ Men Who Hate Women and the Women Who Love Them, Susan Foreword, Bantam, 2002
- ↑ Why Does He Do That?, Lundy Bancroft. Berkley Books, 2003
- ↑ When Words Are Used As Weapons: Verbal Abuse Архивысе копий 3 теле 2017 гыч, University of Nebraska, Lincoln Extension
- ↑ Бернс, 2021, Глава 6. Вербальное дзюдо: учитесь давать отпор критике..
Литератур
- Дэвид Бернс. Терапия настроения. Клинически доказанный способ победить депрессию без таблеток. = Burns, David. Feeling Good: The New Mood Therapy. — М.: Альпина Паблишер, 2021. — ISBN 978-5-9614-1819-4.
Тиде статья РУВИКИ-н вес статьяшт дене кылдалтын огыл. |
.svg){kind=link}