Барангай

Барангай (тагал. baranggay, [baraŋˈɡaj]) — термин, ондак баррио (исп. barrio — «квартал») мут дене палыме лийын, Филиппинысе администраций шеледымаште эн изи кумдыкым ончыктышо единице. Кажне ола, посёлко але ял барангай гыч шогат. тага пача гыч шогат. Руш йылмыште ты мутлан «квартал», «микрорайон», «округ» термин-влак келшен толыт. Южгунам тидым Brgy але Bgy аббревиатур дене ончыктат.

Баргай нерген тачысе умылымаш вуйлатыме пашаште президент Фердинанд Маркосын вуйлатымыж годым пурен, негызлан ола ден ял-влакым ожнысо шеледыме йӧн (баррио) налалтын, варажым тиде испан колоний режим годсо гычак аралалт кодын. Тиде шеледымаш пытартышлан Верысе Управленийын Кодексше дене (исп. Código de Gobierno Local) 1991 ийыште пеҥгыдемдалтын.

2006 ий 31 декабрьыште чыла Филиппин отролаште 41 995 барангай лийын.

Историй

Тӱҥалтыште общиным (коммуным) барангай маныныт, нунышт 50 гыч 100 марте тукым ешыш ушен кертыныт. Яллаште 30 гыч 100 пӧрт марте лийын,а калык 100 гыч 500 марте лийын кертын. Но 20 гыч 30 еҥ марте изирак общине-влакат лиеденыт. Тыгай общине-влакым испанский шымлызе Мигель Лопес де Легаспи вашлийын. А Висайскысе архипелаг отро серлаште 8–10 пӧртан ял-влакат вашлиялтыныт. «Балангай» манме мут малайский-полинезий мут гыч ышталтын, «кугу пуш» манме шонымашым ончыкта, кудын дене контингент гыч (Кечывалвел-Эрвел Азийын кумдыкшо гыч) Филиппиныш еҥ-влак куснен толыныт. Миграций каен шогымо жапыште мутын ыҥже (значенийже) вашталтын, ты мут дене ик урлыкышто улшо, родо-тукым еш-влакым палемденыт.

Утларак кугу илем кӧргыштӧ улшо кажне барангайым кугырак еҥ, оньыжа, барангайын вуйлатышыже кучен, верысе семын тудо «дато» маналтын. Ондак вуйлатыме паша насыл шот дене куснен толын гын, варарак сайлаш тӱҥалыныт. «Барангай» терминым американ-влак вуйлатыме годым пуртымо, — тиде мут ондаксе «Баррио» мутым алмаштен. Туге гынат кутырымо ойышто, илыш-йӱла пашаште чӱчкыдынак испан термин кучылталтеш.

Административ сӱрет

Таче баргайым сайлалтше чинъеҥ вуйлата, тудым «капитан» маныт (исп. el capitan del barangay, тагал. punong baranggay, англ. barangay captain). Тудым сайлыше-влак сайлат, кудышт тыгак ончылгоч утларак шуко граждан-влак лӱм дене сайлалтыт. Тудын кидыште Барангай каҥаш (тагал. sangguniang baranggay) улеш, тылеч посна кажне барангай Самырык-влак каҥашым (тагал. Sangguniang Kabataan, SK) куча, кудыжым президент вуйлата.

Чыла барангай-влак Барангай-влак лигыш (исп. Liga de Barangayes) ушнат, ондак тиде Барангай капитан-влакын Ассоциацийышт (англ. Association of Barangay Captains, ABC) семын палыме лийын. Лигын президентшылан Джеймс Марти Лим (James Marty Lim) шога.

Тыгак ончо

Литератур

Renato Constantino (1975) The Philippines: A Past Revisited (volume 1). ISBN 971-8958-00-2
Mamuel Merino, O.S.A., ed., Conquistas de las Islas Filipinas (1565—1615), Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Cientificas, 1975.