Ачалыме кече
| Ачалыме кече | |
|---|---|
| Тӱрлылык | Калык крестьян |
| Вес семын | Семон ден Анна — ачалаш тӱҥал |
| Тыгак | Сретений пайрем (черк.) |
| Палемдат | славян-влак, тӱҥ шотышто, эрвел |
| Кече | 3 (16) февраль |
| Йӱла | ял озанлык ӱзгар-влакым ямдылымаш |
| Кылдалтын | Громницын пайремже |
Ачалыме — славян-влакын 3 (16) февральыште лийше кече, Сретений эрлашыжым толшо кече[1]. Кечывалвел славян-влакын февральын икымше кум кечышт (Трифон кече, Сретень, Починки) теле да шошо кокласе чеклан шотлалтыныт[2].
Пайремын моло лӱмжӧ
руш. День Семёна и Анны[3], Семён и Анна — расчинай починки[4], Расчинай починки[5], День святого Симеона[2], Власий[4], Симеон, Семён и Анна — Расчинай Починки, Семён с Анной сбрую починяют[6]; белор. Сымон, Ганна, Мікола, Раман, Адрыян, Аўлас[7], болг. Вълкодрей[8]
Илыш-йӱла
Ожно Ачалыме кечын кресаньык-влак икымше кечыйол дене кынелыныт да пашалан пижыныт. Тиде пайрем кечылан ешыште кажныже мом ыштышашым ончылгочак кутырен келшеныт, да кажныже тудлан ӱшанен пуымо сомыллан пижын. Имне кычкыме ӱзгарым ачалаш шоҥго-влаклан логалын (тыгай ой лийын: в Починки дед встает чуть свет — чинит сбрую летнюю да соху столетнюю / Ачалыме кечын коча эр ӱжара ден кынелеш, сӱспанӱзгарым да шӱдӧ ияш шогавуйым ачала[6].
Ачалыме кечын кечываллан пучымышым шолтеныт, ӱй шотеш пелтыме коям пыштеныт — саламата.
Калыкмут ден пале-влак
- Ачалымаш — шогавуйлан поминка[4].
- Ачалыме кечын коча эр ӱжара ден кынелеш, сӱспанӱзгарым да шӱдӧ ияш шогавуйым ачала[4].
- Семон ден Анна гыч тӱҥалын Влас марте шым йӱштӧ толеш: Власий деч ончыч кумыто, Власий деч вара кумыто, да Власий кечын икте[9].
- Ойлат, Власий кечын суртводыж имне дене кудалыштеш.
- Суртводыж деч имньым аралаш манын, имньылан солам, пижгомым да ыштырым кылденыт.
- Кудывечыш саломата(славян кочкыш) пурен — пиж ачалыме пашалан[10].
Палемдымаш
- ↑ Брудная и др., 1996, с. 116.
- ↑ 1 2 Узенёва, 2012, с. 318.
- ↑ Ховратович, 1994, с. 188.
- ↑ 1 2 3 4 Некрылова, 1991, с. 101.
- ↑ Некрылова, 2007, с. 105.
- ↑ 1 2 Мясников, 2004, с. 106.
- ↑ Васілевіч, 1992, с. 561.
- ↑ Агапкина, 2002, с. 39.
- ↑ Ермолов, 1901, с. 83.
- ↑ Ермолов, 1901, с. 82.
Литератур
- Агапкина Т. А. Мифопоэтические основы славянского народного календаря. Весенне-летний цикл. — М.: Индрик, 2002. — 816 с. — (Традиционная духовная культура славян. Современные исследования).
- Березович Е. Л. Русская топонимия в этнолингвистическом аспекте. — Екатеринбург: Изд-во УрГУ, 2000.
- Ермолов А. С. Народная сельскохозяйственная мудрость в пословицах, поговорках и приметах. — СПб.: Типография А.С.Суворина, 1901. — Т. 1. Всенародный меяцеслов. — 691 с.
- Мясников А. Л. Летописный календарь России. — СПб.: Александр ПРИНТ, 2004. — 768 с. — ISBN 5-7580-0087-6.
- Некрылова А. Ф. Круглый год. — М.: Правда, 1991. — 496 с. — ISBN 5-253-00598-6.
- Некрылова А. Ф. Русский традиционный календарь: на каждый день и для каждого дома. — СПб.: Азбука-классика, 2007. — 765 с. — ISBN 5352021408.
- Погодой год припоминается: русский народный земледельческий календарь / Б. Ховратович. — Красноярск: Красноярское книжное изд-во, 1994. — 206 с. — ISBN 5-7479-0447-7.
- Трифон св. / Узенёва Е. С. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2012. — Т. 5: С (Сказка) — Я (Ящерица). — С. 318–320. — ISBN 978-5-7133-1380-7.
- Филиппов В. В. Календарные зимние праздники в России (Святочный цикл) // Вестник Морского государственного университета. Обществоведчедские науки. — Владивосток: Мор. гос. ун-т им. адм. Г. И. Невельского, 2006. — № 11/2006.
- Энциклопедия обрядов и обычаев / Составители: Л. И. Брудная, З. М. Гуревич, О. Л. Дмитриева. — СПб.: Респекс, 1996. — 560 с. — ISBN 5-7345-0063-1.
- Васілевіч Ул. А. Беларускі народны каляндар // Паэзія беларускага земляробчага календара. Склад. Ліс А.С.. — Мн., 1992. — С. 554—612. Архивлыме 11 ага 2012 ий. (белор.)