Айболит-66

Айболит-66
Жанр-влак	йомак комедий приключений музыкальный фильм артхаус
Режиссёр	Ролан Быков
Сценарийын автор-влакше	Ролан Быков Вадим Коростылёв
Тӱҥ рольышто	Олег Ефремов Ролан Быков Лидия Князева Евгений Васильев Фрунзик Мкртчян Алексей Смирнов
Оператор-влак	Геннадий Цекавый Виктор Якушев
Композитор	Борис Чайковский
Художник-постановщик	Александр Кузнецов
Кинокомпаний	«Мосфильм» киностудий. «Юность» усталык ушем
Кужыт	93 мин.
Эл	СССР
Йылме	руш
Ий	1966
IMDb	ID 0060083

«Айболит-66» — 1966 ийыште режиссёр Ролан Быковын войзымо совет сем художественный фильм.

Сценарийым Вадим Коростылёвын «О чём рассказали волшебники» пьесыж почеш возымо, а тудыжо, Корней Чуковскийын произведенийже негызеш шочын. Ондак Быков режиссёр семын тиде пьесе почеш Москосо самырык театрыштыже спектакльым шынден, тушто, фильм семынак, Бармалейын рольжым модын.

Сӱретын премьерыже 1967 ий 19 апрельыште лийын. Тиде лентын посна ужашыже-влакым Шанче-шымлыше кинофотоинститутышто ямдылыме «Вариоэкран» вариоскопический системе дене войзымо.

2025 ийыште РФ Просвещений министерстве ты фильмым Школ программылан фильм-влак спискыш пуртен.

Сюжет

Африкыште тӱрлӧ черын эпидемийже вияҥеш — ик жапыштак чыла маймыл черланен. Тиде уверым Айболит докторлан аген коштшо Бармалей деч куржын лекше Чичи мартышке увертарен.

Айболит да тудын полышкалышыже-влак — Чичи ден Авва пий — маймыл-влакым утараш Африкыш каят, но нунылан Бармалей ден тудын кок агыше-тарзыже мешаяш тӧчат. Ончыч нуно теҥызыште докторын корабльжым руалтат да Айболитым, Аввам, Чичим эмге вӱдыш кудалтат, но нуно шке ыштыме шоло дене африкысе серыш миен шуыт.

Африкысе мландыште агыше-шамыч йолташ-влакым уэш кучат да, пушташ шонен, нуным шке курыкпомышышкышт петырат. Бармалейлан ӱшанымыж дене ондалалтше Чичи, ойгырымыж дене тулотыш тӧршташ шонен пыштен, но Айболит тудым чарен. Агыше-влак, Айболит чыла эмым пуыжо да тетла нуно нигунам ынышт черлане манын докторым рончат. Айболит шке йолташыже-влакым эрыкыш луктеш, но Бармалейлан «эн сай эмым» пуаш ок кӧнӧ. Агыше-влак тудын деч уло вий дене эмым поген налыт да йӱыт, но тидлан верч нунын мӱшкырышт чот, чыташ лийдымын, коршташ тӱҥалеш. Ты жапыште Айболит ден йолташыже-влак куржыт.

Мучашлан атаман Бармалейын кӱштымыж почеш, тарзе-влак верысе чыла пиратым эҥер серыш чумырат, нуно Айболитым йолташыже-влак дене тошто пуш деке пидыт. Бармалей, докторым намыслаш шонен, тудын вургемжым чия да тыге тудым пират-влак ончылно мыскыла, но нунышт, тудын мыскаражым умылыде, шкенжымат пуш деке пидыт.

«Мосфильм» гыч Трагик ден Комик-влак пират-шамыч дене кредалаш пижыт, докторым, Чичим да Аввам утарат, да нуно маймыл-влакым эмлаш каят. Эрыкыш лекше Бармалей нунылан мешаяш тӧча, но вараш кодеш — маймыл-влак ынде таза улыт.

Рольышто

• Олег Ефремов — Айболит
• Ролан Быков — Бармалей / Автор
• Лидия Князева — Чичи маймыл
• Евгений Васильев — Авва пий
• Фрунзик Мкртчян — шӱлыкан агыше
• Алексей Смирнов — весела агыше

Комик, трагик да пират-влак

• Илья Рутберг
• Руслан Ахметов
• Валентин Грачёв
• Гурген Джанибекян
• Леонид Енгибаров
• Фауста Иванова
• Зоя Исаева
• Людмила Карауш
• Виталий Комиссаров
• Геннадий Крашенинников
• Юрий Мартынов
• Людмила Марченко
• Раднэр Муратов
• Константин Мусин
• Элла Некрасова
• Владимир Пицек
• Владимир Протасенко
• Виктория Радунская
• Иван Савкин
• Е. Семёнова
• Георгиос Совчис
• Константин Худяков
• Светлана Швайко
• А. Элизаров
• Геннадий Юдин
• В. Яковлев
• Игорь Ясулович

Титрыште уке

• Виолетта Хуснулова
• Борис Веселов
• Владимир Евстафьев

Войзышо тӱшка

• Сценарий — Вадим Коростылёвын, Ролан Быковын
• Сем — Борис Чайковскийын
• Шындымаш — Ролан Быковын
• Тӱҥ оператор-влак — Геннадий Цекавый, Виктор Якушев
• Художник-постановщик — Александр Кузнецов
• Йӱк оператор — Юрий Рабинович
• СССР кинематографийын кугыжаныш симфоний оркестрже
• Дирижёр — Эмин Хачатурян
• Вургем шотышто сӱретче — Людмила Кусакова
• Сӱретын директоржо — Борис Гостынский

Войзымаш

Фильмым «Мосфильмын» павильонлаштыжат, уремыштат войзеныт. Пустыньым Кокла Азийыште войзышаш улыт улмаш, но окса ситен огыл, садлан войзымашым Люберецкийысе ошма карьерыш кусареныт. Тушто кугу котлован-влакым кӱнченыт, вӱдым темыныт, а йырже ошма чоҥга-влак лийыныт. Но шуко сценым содыки кечывалвелне войзеныт — Абхазийыште да Азербайджаныште. Войзымо сӱрет кок сериян тичмаш фильмлан ситен. Но 1966 ийыште, кок сериян фильм экономикылан парышым ок кондо манме кӱштык лектын, да ямде материалым чотак кӱчыкемденыт, ик серийыш пуртеныт.

Сылнысымыктыш ойыртем-влак

Фильмым «вариоэкран» системе дене войзымо: сӱретын кугытшо, верланымыже да форматше кадрыште сюжет дене кылдалт вашталтеш.

Фильмын режиссёржо да Бармалей ден Авторын рольыштым модшо Ролан Быков шке пашаж нерген тыге ойлен:

«Айболит-66» — театрысе киноэстетикын икымше сӱретше (кино-мюзикл).

Фильмым тыглай огыл йӧн дене войзымо. Мутлан, тыште войзышо тӱшкан улмыжым, шонен лукмо сценын чоҥалтмыжым огыт шылте, актёр-влак южгунам йоҥылыш кадр гыч лектын возыт. Операторын ятыр шкешотан ончалтышыже уло: кадр ромбыш, йыргешкыш савырна; кадр театр сцене гыч трук илыш сӱретыш савырна. Тыгак вучыдымо йӧн-влак кучылталтыт: разбойник-влак, «йырым-йыр каен», вӱд йымалнат мурым мурат.

Елизавета Биргерын шонымыж почеш, «Айболит-66»-ым 1960-шо ийласе совет артхаусыш пурташ лиеш.

Ролан Быковын войзымо фильмже 1960-шо ийласе паша-влаклан шотлалтеш, кудыжым лывыртыш (оттепель) толкын годым войзымо, совет кинематографыш гротеск да экзистенциал кинон у кумылжым тичмашын конденыт, мутлан, «Добро пожаловать, или Посторонним вход воспрещён» да «Король-Олень». Эзопов йылмым да Корней Чуковскийын произведенийже почеш йоча йомакын тыглай улмыжым кучылтын, автор-влак кинон кок идеологий тӱҥалтышын вашпижмашыжым ончыктеныт: интеллектуал да тӱшка калык кино. Тиде вашшогымаш тыгак экранысе Айболит ден Бармалейын образыштым ончыктымаштат раш палдырна.

1967 ийыште фильм йотэлласе йылмылаш кусаралтын да экраныш англичанла «Oh How It Hurts 66» («О, Кузе Тиде Коршта 66» манын кусаралтын) лӱм дене лектын.

Палемдымаш

Литератур

• Бременер М. Разумное, доброе, вечное... // Искусство кино. — 1967. — № 3. — С. 29—30.
• Зак А., Кузнецов И. Невероятно, но факт // Искусство кино. — 1967. — № 3. — С. 30—32.
• Закржевская Л. Мудрость сказки // Искусство кино. — 1967. — № 3. — С. 27—28.
• Митта А. Энергия выдумки // Искусство кино. — 1967. — № 3. — С. 23—27.
• Сарнов Б. Добрый человек из Сезуана и добрый доктор Айболит // Искусство кино. — 1967. — № 3. — С. 18—22.

Кылвер-влак

• «Айболит-66» на сайте «Энциклопедия отечественного кино»
• Айболит-66 (1966) на сайте кино-театр.ру
• О фильме на сайте Нашфильм.ру