Сандалыкысе туныктышо ден шнуй-влакын соборышт
| Сандалыкысе туныктышо ден шнуй-влакын соборышт | |
|---|---|
 | |
| Тӱрлылык | Православий пайрем |
| Ышталтын | Василий Великийым, Григорий Богословым да Иоанн Златоустым шарныме лӱмеш |
| Палемдат | Православий черкыште |
| Кече | 30 шорыкйол (12 пургыж) |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Сандалыкысе туныктышо ден шнуй-влакын соборышт[1] (акр.-грек Οι Τρείς Ιεράρχες — «кум иерарх») — Православий черкын соборысо пайремже, кугу каппадокийец-влакым Василий Великийым, Григорий Богословым, да константипольысо патриарх Иоанн Златоустым шарныме лӱмеш, нуно сандалыкысе туныктышо семын пагалыме улыт, нунын чапышт догматикым, организацийым, черкысе кумалмашым негызлымаште кумда верым айлен. Пайремлымаш 12 февральыште (30 январь) эрта.
Пайремын шочмо историй византийысе император Алексей I кугыжаланыме жаплан толеш, кунам Константинопольышто Черке Ача шотышто кудыжо ончылнырак ман ӱчашымаш каен[2]. Черке преданий почеш, 1084 ийыште митрополит Евхаит Иоанн деке кум шнуй пырля толыныт (кончен) да Юмын ончылно иктӧр улмышт нерген увертареныт, нунын шарнымашыштым пайремлыме ик кечым палемдаш кӱштеныт:
Мемнан коклаште ни икымше, ни кокымшо уке. Тый иктын ӱмбак ончыктет гын, тидын дене моло кокытшат келшат. Сандене, мемнан нерген ӱчашыше-влакым чаре, молан манаш гын, илышыштат, колымо деч варат, ме икте нерген гына тургыжланена, сандалык тӱрыштӧ тӱням татулыкыш, ик шонымашаныш кондаш. Тидым шотыш налын, мемнан нерген шарнымашым ик кечышке ушо, кузе тыланетат келша, ыште мыланна пайрем кумалмашым, а молалан каласе: ме Юмо пелен иктӧр лӱмнеран улына.
— Димитрий Ростовский[3]
Тиде кончышын сюжетше лӱмеш XIV курымышто «Виденией Иоанна Мавропода» юмоҥа сӱретлалтын (Иоанна Евхаитский престолышто шинчыше кум шнуй еҥ ончылно ончыктымо)[4].
XII курымын икымше пелыштыже грек кумалме мут книгалаште кум святель-влаклан службо лектеш. Эн ондакысе — константинопольысо Пантократор монастырьын Уставше (1136) — черкым шнуй Васлийын, Богословын да Хризостомын пайремжылан сотемдарыме правил нерген».
Кугезе руш литератур
Акрет руш литературышто «Кум шнуй-влакын мутланымышт» шарлен улмаш, тудо Василий Великийын, Григорий Богословын и Иоанн Златоустын йодыш-вашмутышт гыч шоген[5]. Акрет руш списке-влак Мутланымаш XV курымышто лийыныт, XIV курымысо кечывалвелславян пергамен спискат палыме.
«Мутланымаш» лекмыж почеш вигак «шоя» индексан радамыш логалын. Эн ондак индексше, кушто ты книга ушештаралтеш, XV курымын 30–40 ийлаште («Что глаголано о Василии Кесарийском, и о Григории Богослове, и о Иоанне Златоустем, что въпроси и ответи о всем по ряду лгано», ГИМ, Чудовское собрание, № 269); тиде индексым митрополит Киприан (1390–1406) да Зосим (1490–1494) дене кылдат. Ойлат, ты негызшым Киприан ыштен манын, а Зосим спискым веле ешарен, но мыняр ешарымым палаш ок лий, вет Киприанын индексше аралалт кодын огыл. Но туге гынат пале, тудо лийын, вет Зосимын спискыштыже ончыктымо: «А се писано из молитвеника митрополита Киприана всеа Руси»[6].
Тыгак ончо
Палемдымаш
- ↑ Полное название праздника в богослужебных церковнославянских книгах: Иˇ и᾿же во с҃ты́хъ ѻтє́цъ нáшихъ, и᾿ вели́кихъ їерáрхωвъ, васίлїа вели́кагω, григо́рїа б҃гсло́ва и᾿ їωáнна златоýстагω. В греческих: акр.-грек Μνήμη τῶν ἐν Ἁγίοις Πατέρων ἡμῶν καὶ Οἰκουμενικῶν Διδασκάλων Βασιλείου τοῦ Μεγάλου, Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καὶ Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου — «Память во святых отец наших и Вселенских учителей Василия Великого, Григория Богослова и Иоанна Златоуста»
- ↑ Собор святых Вселенских учителей и святителей Василия Великого, Григория Богослова и Иоанна Златоустого. Тергыме кече: 7 вӱдшор 2008. Архивлыме 29 идым 2008 ий.
- ↑ Собор трех великих вселенских учителей Василия Великого, Григория Богослова и Иоанна Златоустого // Жития святых на русском языке, изложенные по руководству Четьих-Миней свт. Димитрия Ростовского : 12 кн., 2 кн. доп. — М.: Моск. Синод. тип., 1903—1916. — Т. V: Январь, День 30.
- ↑ Никифорова А. К истории почитания Трех Святителей и происхождения их праздника Архивысе копий 10 вӱдшор 2019 гыч
- ↑ «Беседа трех святителей» (Институт русской литературы (Пушкинского Дома) РАН). Тергыме кече: 6 сорла 2008. Архивлыме 6 пургыж 2008 ий.
- ↑ Бабалык, Марина Геннадьевна. Апокриф «Беседа трех святителей» в русской рукописной книжности XV-XX веков Архивысе копий 22 теле 2015 гыч, введение диссертации на соискание степени кандидата филологических наук, Петрозаводск, 2011 г.
Литератур
- Собор трех великих вселенских учителей Василия Великого, Григория Богослова и Иоанна Златоустого // Жития святых на русском языке, изложенные по руководству Четьих-Миней свт. Димитрия Ростовского : 12 кн., 2 кн. доп. — М.: Моск. Синод. тип., 1903—1916. — Т. V: Январь, День 30.